testblog

De onverwachte bekendmaking door Griekse Premier Papandreou dat er een Grieks referendum zal worden gehouden over de EU deal vergroot het risico op een verdere escalatie van de Italiaanse problemen, aldus verschillende economen.

Dat referendum kan waarschijnlijk op zijn vroegst pas begin volgend jaar worden gehouden, 3 of 4 maanden van nu. In de tussentijd zal de onzekerheid onder investeerders en handelaren over de euro en de aanpak van de Europese schuldencrisis steeds groter worden.

Europese banken zullen steeds meer moeite hebben om kapitaal aan te trekken en zwakkere Europese landen zullen steeds meer rente moeten betalen om op de openbare kapitaalmarkten te kunnen blijven lenen. 

Italiaanse staatsobligaties

De rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties liep gisteren op tot 6,34%, de hoogste stand sinds de introductie van de euro. Ter illustratie, het verschil met Duitse 10-jarige staatsobligaties - ook wel 'spread' genoemd - kwam daarmee op 455 basis points, oftewel 4,55%.

Een ander alarmerend teken over de verslechterende Italiaanse financieringsituatie was dat bij een veiling van nieuwe Italiaanse staatsobligaties, die afgelopen vrijdag werd gehouden, niet het maximale bedrag aan leningen werd verkocht. Zelfs met een rente van rond de 6% was er niet voldoende vraag.

Economen stellen dat een rente van boven de 6% op de langere termijn onhoudbaar is voor overheden om nieuwe schulden te financieren. De rentelast wordt in dat geval te groot, waardoor het steeds moeilijker wordt om de staatsschuld te verminderen. 

Steven Barrow, econoom bij Standard Bank Plc in Londen: "If we keep seeing yields rise in this way day after day as we now wait for this referendum then I think you really can talk about that market being in meltdown." 

De problemen in Italie worden verder vergroot door de politieke patstelling in het land, waarbij steeds meer stemmen opgaan voor het aftreden van premier Berlusconi, die steevast zegt daar niets voor te voelen. Zijn steun in het parlement is echter zover gedaald dat het steeds moeilijker wordt om nieuw beleid op te zetten, terwijl juist nu economische hervormingen en de noodzaak tot bezuingingen zo belangrijk zijn. 

Krediet beoordelaar Fitch zei in een verklaring dat een Grieks referendum "dramatically raises the stakes for Greece and the euro zone as a whole." Het vergroot volgens de rating agency e kans op een "disorderly" bankroet van Griekenland.

De Amerikaanse dollar en de Japanse yen zijn door de nieuwe onzekerheid weer erg in trek als veilige haven valuta. Op de forex is de EUR/USD - het belangrijkste valuta paar - de afgelopen 48 uur gedaald van $1,4160 tot rond de $1,3635. Winstnemingen door valuta handelaren hebben inmiddels een correctieve beweging in gang gezet, maar forex analisten verwachten dat deze niet lang zal duren. 

Minori Uchida, senior analist bij Bank of Tokyo-Mitsubishi: "I don't think the euro's broader fall is going to stop at around $1,37 ahead of the referendum. The chances that the EU deal being rejected are very high. If that happen we will be back to square one. Worse still, while we await the Greek move the markets will keep pressing Italy, and that's where the real danger lies." 

De bekendmaking van de Griekse Premier George Papandreou, gisteren, dat er een referendum zal worden gehouden waarin de bevolking zich uit kan spreken over de EU deal, heeft de onzekerheid onder investeerders verder aangewakkerd.

De euforie op de financiele markten na het EU akkoord in Brussel was toch al van korte duur, nadat vrijdag duidelijk werd dat de Italiaanse overheid record rentes moest betalen tijdens de veiling van nieuwe Italiaanse staatsobligaties. 

De koers van de EUR/USD - het belangrijkste valuta paar op de forex - is sinds gisteren van $1,4150 tot $1,3755 gedaald tijdens valuta handel. 

De Griekse premier gokt erop dat de Grieken uiteindelijk achter het akkoord zullen gaan staan dat Griekenland met de EU sloot. Maar het is een riskante gok, want een 'nee' van het volk zou vrijwel zeker nieuwe verkiezingen betekenen in Griekenland. In dat geval zou het een kwestie zijn van 'all bets are off' wat betreft het akkoord met de EU en het voorkomen van een Grieks bankroet. 

Meer onzekerheid in Griekenland brengt vooral ook vergrote risico's met zich meer voor de andere PIIGS landen. Thomas Costerg, econoom bij Standard Chartered Bank in Londen: "Papandreou could lose the referendum, which means that new elections would have to be called. Heightened Greek uncertainty could propagate to other fragile euro-area countries, particular Italy."

In de rest van Europa is geschokt gereageerd op het plan voor een Grieks referendum. De Franse President Sarkozy noemt het plan volgens Le Monde irrationeel en de Duitse fractievoorzitter van de FDP, Bruderle, zegt dat het erop lijkt alsof de premier onder de in Brussel gemaakte afspraken probeert uit te komen. 

Papandreou zelf gaf gisteren een meer nobele uitleg. "For the new agreement, we must go to a referendum for Greeks to decide. Democracy is alive and well and Greeks are being called to rise to a national duty beyond the regular electoral processes." 

Niettegestaande de nobele uitleg lijkt het er in ieder geval op dat Papandreou zich probeert in te dekken tegenover zowel zijn eigen volk als de EU. Wordt het referendum aangenomen, dan zal zijn positie in Griekenland aanmerkelijk versterken waar het gaat om de door te voeren hervormingen. Wordt het afgewezen, dan wordt de Griekse onderhandelingspositie in de EU versterkt. 

In Brussel werd vorige week besloten dat Griekenland een nieuwe lening van 130 miljard euro zal krijgen - bovenop de 110 miljard euro die in mei 2010 is beloofd-  en dat 50% van de huidige Griekse schuld zal worden afgeschreven. De Griekse bevolking is het echter niet eens met de door Griekenland toegezegde bezuingingsmaatregelen, die volgens de EU nodig zijn om Griekenland weer een economisch gezond land te maken. 

De yen is fors gedaald nadat Japan vannacht begon met een interventie op de forex. Het Japanse ministerie van financien besloot tot interventie om de export te stimuleren, die veel last heeft van de alsmaar stijgende Japanse valuta.

De interventie vond plaats nadat de Yen de laagste stand ooit bereikte ten opzichte van de dollar, op 75.31, kort na opening van de forex op zondagavond. De USD/JPY steeg als gevolg van de interventie van 75,31 naar 79,50, om vervolgens lang stil te staan op 79,20. 

Het blijven staan van de koers op 79,20 voor meer dan twee uur, deed sommige handelaren vermoeden dat Japan een zelfde forex strategie wilde implementeren als Zwitserland, dat enige tijd geleden bekend maakte het 1.2000 koersniveau van de EUR/CHF met hand en tand te verdedigen.

Forex analisten noemden dit echter onwaarschijnlijk, vanwege de grootte van de Japanse economie. De USD/JPY daalde later tot rond de 78.80. 

De Japanse export heeft veel last van de sterke yen, omdat het Japanse produkten in het buitenland duurder maakt. Meer dan 20% van het Japanse BBP komt van de export. De stijging van de yen wordt veroorzaakt door stijgende onzekerheden over de gezondheid van de wereldeconomie, met name in Europa en de V.S. De yen is een traditionele 'veilige haven valuta' omdat de Japanse economie de op twee na grootste ter wereld is - na de V.S. en China - en vrijwel alle Japanse staatsschuld door Japanners zelf aan de overheid is uitgeleend, waardoor Japan dus nauwelijks van het buitenland afhankelijk is voor financiering van de eigen schulden. 

Hoewel de USD/JPY  - en ook de andere belangrijke cross currency paren met de yen, zoals de EUR/JPY en de GBP/JPY - vannacht flink zijn gestegen op de forex, zetten analisten hun vraagtekens bij het lange termijn effect van de interventie. 

Takafumi Yamawaki, hoofd fixed income strategie bij JP Morgan in Tokyo: "The effect of intervention is likely to be temporary but the authorities probably had to make a show of strength. The dollar/yen exchange rate is politically significant so they had to make an impact on the pair in one form or another, altough intervening won't have much effect in the real economy." 

Japan heeft dit jaar al verschillende keren interventies uitgevoerd op de forex, waarvan de eerste kort na de aardbeving en tsunami die Japan trof in maart dit jaar. Toen was er sprake van een gezamenlijke interventie door de G7 landen en was het doel om de 80.00 grens te verdedigen. 

De interventie van vannacht was een solo actie van het Japanse ministerie van financien, waarbij het te verdedigen doel - althans voor het moment - 79.20 lijkt te zijn. 

De vraag is hoe lang Japan op de forex kan blijven opboksen tegen de nog steeds niet uitgedoofde Europese schuldencrisis en nieuwe hints van de Fed dat het mogelijk meer maatregelen zal nemen om de Amerikaanse economie te stimuleren. 

De Fed komt vanaf dinsdag bijeen voor een tweedaagse vergadering over het monetaire beleid. Aan het einde hiervan zal de voorzitter van de Federal Reserve, Ben Bernanke, een persconferentie houden. 

De koers van de EUR/USD is tijdens de Aziatische sessie ook flink gedaald, nadat de Italiaanse overheid op een veiling van Italiaanse staatsobligaties afgelopen vrijdag record rentes moest betalen terwijl het maximale bedrag dat de overheid wilde veilen niet gehaald werd. 

Na de EUR/USD rally van gisteren op de forex - vanwege de EU deal - is er vandaag vooral retracement, waarbij winsten worden genomen op ingenomen long posities. Voor investering in het EFSF wordt ondertussen door verschillende EU leiders al naar China gekeken, maar een deal is er nog niet.

De koers van de euro steeg gisteren tot het hoogste punt in 7 weken ten opzichte van de dollar. De stijging was een klassieke 'relief rally' waarbij investeerders en speculanten massaal de riskantere beleggingsprodukten kochten die de afgelopen weken juist zo uit de gratie waren, zoals de euro en aandelen, in het bijzonder aandelen van banken. 

Economen zijn het erover eens dat de EU leiders afgelopen woensdag belangrijke stappen hebben gezet in de aanpak van de Europese schuldencrisis, met name door de vrijwillige afschrijving met 50% van de Griekse staatsobligaties door de banken en de vergroting van de European Financial Stability Facility (EFSF) - maar dat er nog veel details onduidelijk zijn. 

Frederik Ducrozet, econoom bij Credit Agricole: "The implications of the Greek private sector involvement and the EFSF leverage, in terms of concrete implementation and sovereign ratings in particular, are the two main sources of uncertainty." 

Die onzekerheid kan op de middellange termijn de zorgen over de Europese schuldencrisis opnieuw de kop op doen steken bij beleggers. Maar voor het moment is er vooral opluchting. 

Support voor de EUR/USD ligt rond de 200 day moving average, op $1,4102 en daaronder op de 100 day MA op $1,4075. 

Investering China in EFSF

China heeft een groot belang bij een stabiel Europa en beschikt bovendien over 's werelds grootste buitenlandse valuta reserves, ter waarde van zo'n $3.200 miljard. Analisten schatten dat ongeveer een kwart van die reserves in euro assets is. 

Om die redenen is China een goede kandidaat om te investeren in het EFSF, dat middels leverage zal worden uitgebreid van 440 miljard euro naar 1.000 miljard euro. Het EFSF zal hiervoor obligaties uitgeven en zoeken naar kopers. 

Klaus Regling, de chief executive van de European Financial Stability Facility, is vandaag in Peking, maar gaf aan niet te verwachten meteen al een deal te zullen sluiten met de Chinezen over extra investeringen in het EFSF. Regling spreekt vandaag met vertegenwoordigers van de Chinese centrale bank en het ministerie van financien. 

Op de vraag of China speciale concessies had gevraagd in ruil voor het kopen van extra EFSF obligaties, antwoordde Regling dat dit niet het geval was. "When they buy our bonds, they buy the same bonds as everybody buys. There is no special deal and so it is normal conditions and we publishd those conditions on our website." 

De Chinese President Hu Jintao heeft aangegeven te hopen dat de maatregelen waar in Brussel overeenstemming over is bereikt, zullen helpen om de euro zone te stabiliseren. 

De koers van de EUR/USD is op de forex de afgelopen uren flink gestegen, nadat bleek dat Europese leiders het op een aantal cruciale punten eens zijn geworden, waaronder de vergroting van de EFSF en de aanpak van de Griekse crisis.

De EUR/USD steeg van $1,3870 tot $1,4030 tijdens de Aziatische sessie. Daarmee werd ook een belangrijke resistance op $1,4013 gebroken, alhoewel veel technisch analisten stellen dat er vooralsnog alleen sprake is van een technische break, omdat deze pas kort geleden heeft plaats gevonden en de koers nog erg dicht bij staat.

Europese leiders bereikten na 10 uur vergaderen in Brussel op cruciale punten overeenstemming, waaronder de recapitalisatie van Europese banken, een mogelijke vergroting van de rol van het IMF en toezeggingen van Italie dat het de staatsschuld verder zal terugdringen.

Ook werd met de bankensector overeengekomen dat deze op vrijwillige basis een 'haircut' van 50% op de Griekse staatsobligaties zal accepteren. Dat is een flinke aderlating voor de banken in vergelijking met slechts een paar maanden gelden, toen ze na veel gemor instemden met een afschrijving van 21%. Eerder deze week stelden de banken 40% voor, terwijl Duitse kanselier Angela Merkel had laten doorschemeren dat ze eigenlijk 60% wilde. De 50% zit dus mooi in het midden.

Door de afschrijving zal de Griekse staatsschuld in 2020 gedaald zijn tot 120% van het BBP, waar het op dit moment 160% is.

Er werd in Brussel ook afgesproken om het Europese noodfonds, de European Financial Stability Facility (EFSF) te vergroten van 440 miljard euro naar 1.000 miljard euro. De vergroting zal worden bereikt middels leverage, maar er is nog geen overeenstemming over hoe dit precies zal gebeuren en in welke gevallen de EFSF kan worden ingezet.

Damien Boey, equity strategist bij Credit Suisse: "The devil is in the details here...we don't actually know how they are planning to increase the bailout fund size from 440 billion euros to a trillion. On top of that, there are some questions as to whether 1 trillion euros in itself is enough."

Over de rol van de Europese Centrale Bank stond niets in de 15 pagina's tellende statement van de Europese leiders. De ECB heeft de afgelopen anderhalf jaar op uitgebreide schaal staatsobligaties van zwakke eurolanden opgekocht, waarmee het volgens sommige economen de facto buiten zijn mandaat is getreden.

Hoewel vertrekkende President Jean-Claude Trichet ook niet gelukkig was met het obligatie-opkoop programma, bleef hij er wel achter staan, omdat het nodig was om erger te voorkomen. De nieuwe ECB President, Mario Draghi, gaf aan dat de ECB "remains determined to avoid a poor functioning of monetary and financial markets." Wat ECB jargon is voor aangeven dat de ECB voorlopig door zal blijven gaan met het opkopen van staatsobligaties.

Critici stellen dat er de EU top opnieuw niet heeft geleid tot een "comprehensive plan" dat verder had moeten gaan dan het stoppen van de collectieve vingers in de lekkende dijk. Hoewel met de recapitalisatie van de banken en het vergroten van het EFSF de kou voor het moment uit de lucht lijkt, zullen de eurozone landen nog steeds stappen moeten ondernemen in de richting van een fiscale- en economische unie. Zonder dat is de huidige monetaire unie niet houdbaar, aldus critici.

Voor het moment overheerst echter optimisme. De Nikkei is met 2% in de plus gesloten, de FTSE 100 met een winst van 1,7% geopend en de EUR/USD is voor het eerst sinds 7 weken weer voorbij de $1,40. De euro lijkt voorlopig gered. Op naar de volgende week. 

EU leiders komen vandaag opnieuw bijeen in Brussel - de 14e crisis top in 21 maanden - om de uitbreiding van de europese schuldencrisis voor eens en altijd een halt toe te roepen. De euro crisis die begon bij Griekenland, vervolgens doortrok naar Ierland en Portugal, en nu aan de poorten van Italie en Spanje staat.

De 1h forex grafiek voor de EUR/USD laat over de afgelopen uren alvast een duidelijk driehoekspatroon zien, met pieken en dalen die steeds dichter bij elkaar komen te liggen, een patroon dat de besluiteloosheid van de markt weergeeft.

De koers van de euro noteert rond 9.15 Nederlandse tijd $1,3934, wat duidt op een relatief optimistische stemming op de forex ten aanzien van de kans dat er vandaag voldoende knopen zullen worden doorgehakt in Brussel om het opbreken van de euro te voorkomen.

In de hele wereld worden de ontwikkelingen in Brussel op de voet gevolgd, want er staat veel op het spel. Wanneer de leiders van de eurozone landen vandaag opnieuw onvoldoende maatregelen zouden nemen, zal de rente op Italiaanse en Spaanse staatsobligaties waarschijnlijk snel op beginnen te lopen. De volgende fase zou een bankrun op Italiaanse banken kunnen zijn, waarna de situatie snel onbeheersbaar wordt. 

In commentaar van Timothy Geithner, de Amerikaanse minister van financien, klonk gisteren onrust door: "Europe must deliver on the commitments they've made. They're saying a lot of the right things and tehy're clearly working on it and they're moving with a greater sense of urgency. That's all welcome, but until we see what they come together with, it's a little hard to evaluate."

Hete Hangijzers

Lastige punten op de EU concentreren zich rond de afschrijvingen die banken 'vrijwillig' zullen moeten accepteren op Griekse staatsobligaties, de vergroting van het Europese noodfonds (EFSF) en de economische hervormingen die Italie volgens o.a. Duitsland en Frankrijk moet doorvoeren. 

De banken accepteerden in juli een afschrijving ('haircut') van 21%, maar om de schuldenlast voor de Grieken dragelijk te maken zal dat een stuk meer moeten zijn. Duitsland wil tussen de 50% en 60%, de banken willen niet verder gaan dan 40%. De EU kan de banken ook dwingen om meer afschrijving te accepteren, maar in dat geval zou er sprake zijn van een Grieks faillisement, met allerlei nog veel vervelender gevolgen. 

Bij de vergroting van het noodfonds (EFSF) is de vraag in de eerste plaats hoe gaat het vergroot worden en in de tweede plaats met hoeveel. De eurolanden lijken het erover eens te zijn dat de vergroting door middel van leverage plaats moet vinden, maar als er daarbij alleen sprake is van een boekhoudkundige truc, zullen de financiele markten het mogelijk niet accepteren. 

Frankrijk wil dat ook de ECB betrokken blijft bij het financieel ondersteunen van landen in moeilijkheden, maar daar voelen zowel de ECB zelf als Duitsland weinig voor. 

En dan is er nog Italie, dat in Augustus beloofde met een bezuinigingspakket van 54 miljard euro te komen, maar waarvan de details nog altijd niet volledig zijn uitgewerkt. Een belangrijk punt is daarbij de verhoging van de pensioengerechtigde leeftijd van 65 naar 67, maar de coalitiegenoot van Berlusconi heeft al gezegd daar mordicus tegen te zijn. 

Veel economen vragen zich af de beslissingen die vandaag genomen worden voldoende zullen zijn om de verspreiding van de Europese schuldencrisis tot staan te brengen en de euro te redden. Domenico Lombardi, voormalig IMF beleidsmaker: "Europe is finally moving in the right direction but there is a sense that the remedies will fall short of the shock and awe response that is required to stabilize market expectations."

Een dag voor de tweede EU top in vier dagen, lijkt een deal over de versterking van het Europese noodfonds, de European Financial Stablity Facility (EFSF) dichtbij. De twee opties die op tafel liggen om de EFSF te vergroten zijn allebei gebaseerd op het gebruik van leverage, in plaats van het daadwerkelijk aantrekken van nieuw kapitaal, iets waar Duitsland grote bezwaren tegen had.

Het sentiment onder investeerders over de waarschijnlijke vooruitgang de EU leiders de afgelopen dagen hebben geboekt, heeft de vraag naar riskantere assets zoals aandelen doen toenemen. 

De stijging van de euro, de afgelopen dagen, heeft volgens insiders echter meer te maken met het afwikkelen van short posities dan met het innemen van long posities. Koji Fukaya, directeur global forex research bij Credit Suisse Securities: "Market players seem to be closing out positions, which had been betting on a rise in risk aversion. It seems like the unwinding of such bets rather than aggressive risk-taking."  

Veel forex traders wachten ook af aan de zijlijn tot er morgen een akkoord ligt dat duidelijker zal maken of de eurozone deze keer aan de verwachtingen van de financiele markten zal voldoen. 

Kit Juckes, hoofd foreign-exchange research bij Societe Generale SA: "We're in limbo --they're not going to come up with a plan until Wednesday. There's enough money, but you don't need enough, you need twice, three times enough. Find $2 trillion so that you can restore confidence."

Critici stellen dat dit ook een van de problemen was toen de EFSF werd opgezet, dat er van meet af van te weinig funding was om markten te laten zien dat iedere denkbare catastrophe zou kunnen worden opgevangen. 

Een probleem dat nog niet opgelost lijkt te zijn is de grootte van de 'haircut' op Griekse staatsobligaties die banken op vrijwillige basis zullen ondergaan. In juli was afgesproken dat dit 22% zou zijn, maar Europese leiders stellen nu dat een veel grotere haircut nodig is om de Griekse schuldenlast dragelijk te maken.

Jurgen Trittin, de leider van de Duitse Groene Partij, meldde gisteren dat kanselier Angela Merkel hem bij een update aan parlementsleden over de voortgang van de EU top, had gezegd een haircut te verwachten van tussen de 50% en 60%. De banken hadden eerder zelf 40% voorgesteld.

De vraag is of een 60% afschrijving van Griekse staatsobligaties nog beschouwd kan worden als vrijwillig, een voorwaarde voor de ECB om Grieks schuldpapier als onderpand te blijven accepteren. Charles Dallara, directeur van het Institute of Internaional Finance, dat de financiele bedrijven vertegenwoordigt: "There are limits, however, to what could be considered as voluntary to the investor base and to broader market participants. Any approach that is not based on cooperative discussions and involves unilateral actions would be tantamount to default."

De verwachting onder economen en EU vertegenwoordigers is echter dat ook op dit punt overeenstemming zal worden bereikt op woensdag.  

Sterke resistance voor de EUR/USD op de forex ligt op $1,3989, wat de 200 week Moving Average is, met de eerstvolgende resistance daarna op $1,4040, die correspondeert met de 50% retracement van de daling tussen mei en oktober.

Na afloop van de EU top, gisteren, overheerst onder forex analisten en traders de inschatting dat EU leiders aankomende woensdag - als ze opnieuw bijeenkomen - een deal zullen bereiken om de Europese crisis te bezweren.

De koers van de EUR/USD steeg de afgelopen uren van $1,3830 tot boven de $1,3950 op de valutamarkt. Daarmee werd ook een technische break geforceerd van de 55 day Moving Average, op $1,3912. Recentelijk dook de koers van de euro echter weer onder de 55 MA grens.

De EU leiders kwamen bewust niet met een centrale verklaring na afloop van de top, omdat het onderhandelingsproces nog niet is afgerond. Wel waren er verklaringen van individuele regeringsleiders, die het optimisme over een deal aanwakkerden. 

Zo zei de Franse President Nicolas Sarkozy: "Work is going well on the banks, and on the fund and the possibilities of using the fund, the options are converging. On the question of Greece, things are moving along. We're not there yet." 

Extra complicatie voor het vinden van een 'oplossing' voor Greece, is dat een nieuw, uitgebreid rapport over de economische situatie in Griekenland onlangs concludeerde dat er in totaal zo'n 450 miljard euro nodig zal zijn om Griekenland er weer helemaal bovenop te helpen. Het land zou zeker tot 2021 hulp van buitenhaf nodig hebben. 

Daar komt bij dat de Europese banken tegenstribbelen in het accepteren van nog grotere verliezen (a.k.a hair cuts) op hun Griekse staatsobligaties. De banken zouden ook gedwongen kunnen worden verliezen van rond de 50% te accepteren - waar eerder nog zo'n 20% werd overeengekomen - maar in dat geval zou er sprake zijn van een faillisement van Griekenland, wat vergaande negatieve implicaties zou hebben. Zo zou de ECB in dat geval bijvoorbeeld niet langer Griekse staatsobligaties als onderpand kunnen accepteren voor het verstrekken van leningen aan banken. 

Economen en investeerders willen vooral een oplossing zien voor de uitbreiding van de European Financial Stability Facility (EFSF) en de recapitalisatie van banken, en juist op dat gebied lijkt dit weekend vooruitgang te zijn geboekt. Frankrijk heeft bijvoorbeeld de eis laten varen om het EFSF te versterken door het te laten lenen bij de ECB. In plaats daarvan lijkt een plan in de maak om het mogelijk te maken het EFSF te gebruiken om (gedeeltelijk) garante te staan voor staatsobligaties van eurolanden. 

Voorziter van de Europese Commissie, Jose Barroso, was alvast optimistisch, zoals hij dat wel vaker is: "We have discussed options for increasing the firepower of the EFSF. I'm sure that progress can be confirmed on Wednesday." 

Duitsland waakte er ondertussen voor om de suggestie te wekken dat door de versterken van het EFSF, landen als Italie en Spanje zich niet meer zo druk hoefden te maken over het op orde brengen van hun financiele huishouding. 

Kanselier Angela Merkel: "Confidence won't result merely from a firewall. Italy has great economic strength, but Italy does also have a very high level of debt and that has to be reduced in a credible way in the years ahead." 

Wat de koers van de euro op de forex ook ondersteunt is de toenemende kans dat de Federal Reserve nieuwe stappen onderneemt om de Amerikaanse economie te stimuleren. Zo zei Janet Yellen, de vice voorzitter van de Fed, dat de Amerikaanse centrale bank bezorgd is over de economie en overweegt om meer monetaire stimuleringsmaatregelen te nemen. 

Verschillende valuta paren zijn erg volatiel op de forex in de aanloop naar de EU top van aankomende zondag 23 oktober. Forex traders proberen met neutrale posities de EU top in te gaan, om te kunnen profiteren van zowel een positieve als negatieve uitkomst van de top.

Als mogelijk gevolg hiervan daalden zowel de Amerikaanse dollar als de Britse pond en de euro stevig ten opzichte van de Zwitserse franc, die gezien wordt als een ultieme veilige haven in geval van een negatieve uitkomst van de top, omdat de Zwitserse bank recentelijk duidelijk maakte een niveau van EUR/CHF onder de 1.20 niet te zullen accepteren. 

Veel forex analisten neigen naar een negatieve uitkomst van de EU top, waar dat een paar dagen geleden nog precies andersom was. Een week van geruchten en losse opmerkingen van Europese leiders hebben het sentiment blijkbaar veranderd. 

Simon Smollett, analist bij Credit Agricole: "A significant divide remains between German and French politicians on the key issues of bondholder hair cuts, bank recapitalisaion and particularly the structure of any EFSF expansion." 

Over de koers van de EUR/USD voegde Smollett toe: "Given the inherent risks around this weekend's announcement, we view the pair's recent rally to $1,3914 as forming a short-term turning point and target a fall back to $1,3400 next week."

De EUR/USD heeft zich op de forex de afgelopen dagen binnen een range van $1,3650 en $1,3850 bewogen. De verwachting is dat een teleurstellende uitkomst van de EU top het dalende patroon op de daily chart zal herstellen. Wat zal worden opgevat als een negatieve uitkomst is niet volledig te voorspellen, maar een de uitbreiding van het Europese noodfonds (EFSF) wordt gezien als een fundamentele issue waar in ieder geval overeenstemming over moet worden bereikt. 

De Franse President Sarkozy en de Duitse kanselier Angela Merkel hebben gisteren in een verklaring laten weten dat er aankomende zondag 23 oktober nog geen besluiten zullen worden genomen. Oplossingen zullen worden besproken, maar beslissingen zullen pas worden genomen op een tweede top, die op zijn laatst aankomende woensdag zal worden gehouden, aldus Merkel en Sarkozy. 

Dat zal de forex er niet van weerhouden maandag en dinsdag opnieuw te herpositioneren naar aanleiding van nieuwe geruchten en opmerkingen van Europese leiders. 

Krediet beoordeling Frankrijk

De druk om tot een oplossing te komen werd vandaag nog verder verhoogd door krediet beoordelaar Standard & Poor's, dat bekend maakte vijf euro landen op de lijst te hebben voor een downgrade van een of twee stappen. De landen zijn Frankrijk, Spanje, Italie, Ierland en Portugal. 

Vooral Frankrijk is in dit verband belangrijk, omdat het op dit moment nog een triple A rating heeft, een rating die de regering Sarkozy koste wat het kost wil houden, niet in de laatste plaats omdat de Presidentsverkiezingen binnen een half jaar plaats zullen vinden. 

S&P stelde dat de krediet verlagingen zouden plaatsvinden in geval van een double dip recessie. "Ballooning budget deficits and bank recapitalization costs would likely send government borrowings significantly higher under both scenarios." aldus S&P. 

Europese leiders zijn het nog altijd niet eens over de uitbreiding van het Europese noodfonds, de European Financial Stability Facility (EFSF). Gisteravond leek het er na een spoed overleg eerder op dat de tegenstellingen toenemen. Als gevolg hiervan daalden de aandelenmarkten en moest ook de euro het ontgelden op de forex.

Het geschil tussen de Europese leiders zit hem niet in of het noodfonds moet worden uitgebreid, maar hoe - en met hoeveel. Een eerder gerucht van de krant The Guardian, dat Duitsland en Frankrijk zouden zijn overeen gekomen het EFSF uit te breiden van de huidige 440 miljard euro naar 2.000 miljard euro, werd gisterochtend ontkracht door EU vertegenwoordigers. 

Die ontkrachting leek gisteravond terecht, nadat het spoed beraad van Europese leiders in Frankfurt klaarblijkelijk niets concreets opleverde. De regeringsleiders waren bijeen voor het afscheid van ECB President Jean-Claude Trichet, die na acht jaar het stokje zal overdragen aan de Italiaan Mario Draghi, gisteren ook aanwezig in het Frankfurt Opera House. 

De Franse President Nicolas Sarkozy, de Duitse kanselier Angela Merkel, IMF directeur Christinie Lagarde, Mario Draghi, geen van allen was beschikbaar voor commentaar na afloop van de bijeenkomst. Alleen de Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, tevens voorzitter van de raad van Europese ministers van financien, perste er nog een "We are still meeting" uit. 

Nog geen week geleden waren de verwachtingen voor de EU top van 23 october a.s hooggespannen, tot de woordvoerder van Angela Merkel opmerkte dat investeerders en economen er niet op hoefden te rekenen dat de EU top tot een definitieve oplossing voor de Europese schuldencrisis zou leiden. 

Inmiddels zijn die verwachtingen aardig getemperd, maar de uitbreiding van het noodfonds is wel het minimale dat moet gebeuren. David Mackie, hoofd econoom voor de afdeling Europa bij JPMorgan Chase & Co: "Many expect to be underwhelmed at the weekend. If they haven't settled the leverage issue, then the sense of being underwhelmend will be overwhelming." 

In de onenigheid over de uitbreiding van het noodfonds staat Frankrijk lijnrecht tegenover Duitsland en de ECB. Frankrijk wil de geldscheppende macht van de ECB gebruiken om het noodfonds te vergroten, wat door Duitsland en de Europese Centrale Bank zelf wordt afgewezen. 

De Franse positie zal zeker ook te maken hebben met het feit dat de Franse triple AAA rating onder druk staat en dat het land eigenlijk geen nieuwe directe schuldenlasten op de balans kan hebben. Wanneer de schulden op de balans van de ECB zouden komen te staan, slaat Frankrijk twee vliegen in een klap: geen hogere staatsschuld, wel een groter EFSF.

Door het geschil, zo kort voordat de EU top zal plaatsvinden, heeft de gedachte onder investeerders postgevat dat Europese leiders er wel eens opnieuw niet uit zouden kunnen komen. Akane Enatsu, krediet analist bij Barclays Capital Japan: "Seeing how European policymakers are struggling to come to an agreement, investors are doubtful if they can really move forward with the rescue fund."

De koers van de EUR/USD (euro dollar) daalde op de forex markt van $1,3780 to $1,3676, nadat de koers de dag ervoor ook al was gedaald vanaf $1,3850. Technisch analisten stellen dat er in aanloop naar de EU top support voor de EUR/USD is rond $1,3660 op de forex, en resistance rond $1,3850.  

Het gerucht dat Duitsland en Frankrijk een deal zouden hebben gesloten over vergroting van het EU noodfonds (EFSF) tot 2000 miljard euro, zoals bericht door de krant The Guardian, blijkt voorbarig.

De koers van de euro reageerde positief op het gerucht en steeg tot rond $1,3830, nadat het valuta paar eerder was gedaald tot $1,3660 vanwege commentaar vanuit de Duitse regering dat investeerders niet moeten rekenen op een finale oplossing voor de euro crisis op de aankomende EU top op 23 oktober. 

Volgende op het gerucht vielen de dollar en de yen tegen de meeste andere valuta en stegen Aziatische aandelenbeurzen. De snelle en positieve reactie op het gerucht laat volgens economen ook zien dat er in de aanloop naar de EU top meer upside potential dan downside potential is. 

"The mentality of the market is that they want to believe that we will get a resolution in Europe. The euro will find support." aldus Tim Waterer, forex dealer bij CMC Markets. 

Er lijkt op het moment dan ook sprake te zijn van een klassiek geval van "buy the rumor, sell the fact." Forex day traders en intra-day traders stappen snel in op positieve geruchten en rijden kort mee op de golf van de rally, om vervolgens weer snel uit te stappen. 

Met de ontkrachting van het gerucht door EU vertegenwoordigers, zoals vanochtend bericht door Reuters, is de koers van de EUR/USD bij de opening van Frankfurt gedaald van $1,3838 tot $1,3787.

Credit Rating Verlagingen

Credit rating agency Moody's maakte verder bekend de rating van Spanje met twee stappen te verlagen, voornamelijk door de hoge schuldenlasten van de Spaanse banken en grote bedrijven, waardoor het vergrote risico's loopt in geval het moeilijker wordt om financiering van buitenaf aan te trekken. 

Kredietbeoordelaar Standard & Poor's heeft ondertussen de kredietwaardigheid van 24 Italiaanse banken verlaagd, waaronder ook de op vier na grootste bank, UBI Banca. Het besluit van S&P werd ingegeven door verslechterde economische vooruitzichten van de Italiaanse economie en de aanhoudende spanningen binnen de eurozone met betrekking tot de sovereign debt crisis. 

Het is geen toeval dat de credit rating van juist Italiaanse banken is verlaagd. De Italiaanse overheid heeft de afgelopen maanden steeds hogere rentes moeten betalen bij het uitzetten van nieuwe staatsobligaties. Hierdoor moeten ook de Italiaanse banken steeds hogere rentes betalen voor het aantrekken van nieuwe leningen. Een mogelijke bailout van Italie - wanneer de rente op staatsobligaties langere tijd boven de 6% zou blijven - is het doem scenario voor economen. 

In de aanloop naar de EU top in Brussel zijn niet alleen de forex en de obligatie markten maar ook wereldwijde aandelenbeurzen volledig gefocussed op de ontwikkelingen in Europa, die volgens veel economen een nieuwe, mogelijk ergere, mondiale recessie zouden kunnen veroorzaken. 

Garry Evans, hoofd mondiale aandelenstrategie bij HSBC: "Stocks are moving entirely on European politics. The question is can Europe really come up with something, a positive surprise for the market?"

Vertegenwoordigers van de Duitse en Franse regering zeiden gisteren dat de aankomende EU Top in Brussel de crisis niet zal oplossen. Daarmee werden hooggespannen verwachtingen van investeerders de kop in gedrukt. Als gevolg hiervan sloten de belangrijkste aandelenbeurzen in de min en zakte het momentum voor de euro op de forex in. 

De Duitse minister van financien, Wolfgang Schauble, zei dat de EU top van 23 october geen "definitive solution" zou opleveren voor de Europese schuldencrisis. Een woordvoerder van Angela Merkel noemde de verwachting dat de top de crisis zou opossen "dreams". Enige maanden geleden had Merkel zich overigens ook al uitgesproken tegen de mogelijkheid van een 'quick fix'. 

De koers van de EUR/USD zakte als gevolg van de opmerkingen van Shauble behoorlijk in. Het meest liquide valuta paar daalde van $1,39 tot onder de $1,3750. Een nieuwe rally is niet waarschijnlijk volgens sommige forex analisten. 

Daisuke Karakama, econoom bij Mizuho Corporate Bank: "The rise we saw recently was just a result of markets having gotten ahead of themselves. I think we will start to see it fade. The euro's outlook from here looks weak." 

Optimisme werd verder getemperd door de opmerkingen van Christian Noyer, het hoofd van de Franse Centrale Bank, die uitsloot dat het staatsobligatie aankoop programma van de ECB verder zou worden uitgebreid, om zo landen als Italie en Spanje te beschermen tegen stijgende rentes. 

Een van de belangrijkste zorgen onder economen en investeerders is dat de economische en politieke situatie in Italie verder verslechterd, waardoor de rentes op de staatsobligaties mogelijk tot boven de 6% zouden kunnen oplopen, een niveau dat volgens economen onhoudbaar is op de langere termijn. 

Frankrijk heeft echter ook eigen problemen die de aandacht vragen, bijvoorbeeld het behoud van de triple AAA rating. Rating agency Moody's liet gisteren weten dat de Franse top rating onder druk staat, omdat de europese schuldencrisis heeft geleid tot een verslechtering van de overheidsfinancien. 

Moody's noemde onder andere "the possible need to provide additional support to other European sovereigns or to its own banking system" als factoren die druk uitoefenden op de financien. Franse banken hebben samen met Duitse banken de grootste exposure in Griekenland. Zo bezitten zowel Societe Generale als Credit Agricole een Griekse bank.

Frankrijk zal de triple A rating niet willen verliezen, zeker niet in een verkiezingsjaar - Frankrijk kiest in voorjaar 2012 een nieuwe President. De Franse minister van financien, Francois Baroin, zei gisteren op France 2 TV dan ook dat het land er "alles" aan zal doen om de rating te behouden. 

Er zijn dus veel verschillende belangen, verschillende verwachtingen en verschillende egos die een echte, definitieve oplossing bemoeilijken, ook al heeft de G20 afgelopen weekend de druk op Europa maximaal opgevoerd door te stellen dat er de EU top op 23 oktober een einde moet maken aan het gevaar van verspreiding van de crisis. 

Door de opmerkingen van vooral de Duitse regering vragen economen zich echter af of Europa niet weer gewoon opnieuw zal teleurstellen in daadkracht. David Mackie, hoofd econoom Europa bij JPMorgan Chase & Co: "It is far from clear that the summit will deliver a package that isviewed as broad and deep enough. Indeed, comments out of Germany appear to be trying to dampen expectations of what the summit will deliver." 

De belangrijkste punten op de agenda voor de EU top van 23 oktober zijn het uitwerken van een definitieve oplossing voor Griekenland, het vergroten van de slagkracht van het Europese noodfonds (EFSF), het herkapitaliseren van Europese banken mogelijke aanpassingen van het Europese verdrag om meer economische, fiscale en budgettaire eenheid te bereiken. 

Steffen Seibert, woordvoerder van Angela Merkel, gisteren: "Dreams that are taking hold again now that with this package everything will be solved and everything will be over on Monday won't be able to be fulfilled. The search for an end to the crisis surely extends to well into next year." 

De valuta handel zal deze week in het teken staan van verwachtingen rondom de EU top in Brussel, aankomende 23 - 24 oktober. Die verwachtingen waren op zondagavond, aan het begin van de forex handelsweek, positief.

De EUR/USD schoot na opening van de forex markt zo'n 100 pips omhoog, tot rond de $1,3890, maar wist het momentum niet vast te houden. De afgelopen uren daalde de koers tot $1,3830, om vervolgens weer op te krabbelen. Rond 9.21 Nederlandse tijd noteerde het belangrijkste valuta paar $1,3871.

Op een bijeenkomst van de ministers van financien van de G20, dit weekend, werd de druk op de Europese leiders flink opgevoerd. De ministers zeiden van de Europese leiders te verwachten dat ze "decisively addresss the current challenges through a comprehensive plan" op de EU op die op 23 october begint.

Verschillende analisten op de financiele markten stellen in toenemende mate dat de EU top een "binary moment" zal zijn voor de eurozone, waarop de beslissende stappen kunnen worden genomen om de problemen rond de euro crisis op te lossen en een economische ramp af te wenden, of de markten opnieuw teleur te stellen, met alle gevolgen van dien.

Maatregelen die verwacht worden op de EU top zijn een plan om de Griekse schuldenlast dragelijker te maken en de competativiteit van het land te versterken, het vergroten van het Europese noodfonds (European Financial Stability Facility, EFSF) en het herkapitaliseren van Europese banken, vooral die banken met een hoge exposure in riskante assets, zoals verschillende Franse banken, waaronder Societe Generale en Credit Agricole. 

Kim Young-june, analist bij SK Securities: "The market is growing more expectant of more aggressive measures from Europe aimed at solving its debt crisis." 

Voor het moment is het sentiment ten aanzien van de komende EU top in ieder geval positief. Peter Esho, hoofd markt analist bij City Index: "It is too early to declare that sentiment has completely shifted. The market is still fragile but there is a good case for arguing equities are cheap." 

Verschillende economen wijzen echter ook op het risico van een EU top die opnieuw teleur stelt, zoals dat in het recente verleden vaker is gebeurd. En door de druk die de G20 dit weekend heeft gelegd op de EU om de euro crisis op te lossen, zijn de verwachtingen op financiele markten ongewoon hoog gespannen. 

Joachim Fels, hoofd econoom van Morgan Stanley: "The Brussels meeting has the potential to turn into a positive historic moment. But it could also easily turn into a negative catalyst." 

De kans op meer dan normale volatiliteit op de forex is deze week dan ook groot. Dat geldt niet alleen voor de belangrijke valuta paren met de euro, zoals de EUR/USD, EUR/JPY en EUR/GBP, maar ook voor veilige haven valuta als de dollar en de yen, die zouden kunnen stijgen bij negatieve geruchten over de EU top. 

Credit rating agency Standard & Poor's heeft de krediet waardering van Spanje verlaagd van AA naar AA-. De koers van het belangrijkste valuta paar, de EUR/USD (euro dollar) reageerde meteen op de forex, en daalde van $1,3812 tot $1,3748.

S&P gaf als belangrijkste redenen de hoge werkeloosheid in Spanje, de moeilijker verkrijgbaarheid van nieuwe leningen en de hoge schuldenlast in de private sector. De Spaanse regering heeft stevige bezuinigingsmaatregelen genomen om het hoge begrotingstekort - 11.1% in 2009 - terug te dringen, maar de Spaanse economie heeft het hierdoor extra zwaar.

Werkeloosheid in Spanje is met 21% het hoogst in de EU. De werkeloosheid voor jongeren ligt zelfs rond de 43%. De geimplodeerde huizenmarkt en bouw sector, zwakke Spaanse spaarbanken en steeds hardere bezuinigingsmaatregelen die nodig zijn om de staatsschuld niet verder te laten oplopen vergroten volgens Standard & Poor's de kans op een nieuwe recessie in Spanje in 2012.

S&P: "We could lower the ratings again if, consistent with our downside scenario, the economy contracts in 2012, Spain's fiscal position significantly deviates from the government's budgetary targets, or additional labor market and other growth-enhancing reforms are delayed."

Donderdag verlaagde credit rating agency ook al de kredietwaardigheid van een aantal Europese banken, te weten UBS, Lloyd's Bank en Royal Bank of Scotland. Een aantal andere banken werden op de lijst gezet voor een mogelijke downgrade, namelijk Barclays Bank, BNP Paribas, Credit Suisse, Deutsche Bank en Societe Generale.

Het zijn vooral de verzwakte Europese banken die volgens economen voor ongekende problemen kunnen zorgen in het mondiale monetaire systeem. Wanneer een aantal banken omvallen is de kans aanzienlijk dat ze andere banken meetrekken in hun val, die vervolgens ook weer nieuwe banken in problemen brengen. Het is daarom dat mondiale leiders er bij Europa de nadruk op leggen dat het vooral de banken moet her kapitaliseren.

Uitbreiding macht IMF

De Franse President Sarkozy en Duitse kanselier Merkel kondigden afgelopen zondag aan dat er binnen een maand een bankenplan zou worden bekend gemaakt, maar er lijkt ook steeds meer animo te komen voor het plan van IMF directeur Christine Lagarde om de leen mogelijkheden van het IMF uit te breiden en te versterken.

De uitbreiding van het IMF zal dit weekend in Parijs worden besproken door de ministers van financien van de G20, en op de G20 top die op 23 october zal plaatsvinden.

De Braziliaanse minister van financien, Guido Mantega, zei gisteren tegen verslaggevers dat het versterken van de IMF "the second most important issue we have to discuss" was, op de G20 ontmoeting met collega ministers in Parijs. 

De Verenigde Staten zijn overigens minder happig op de uitbreiding van de macht van het IMF. De Amerikanen zien vooral weinig in de mogelijkheid voor het IMF om zelf obligaties uit te zetten, omdat dit de aantrekkelijkheid van Amerikaanse staatsobligaties zou kunnen aantasten en daardoor de leenkosten voor de V.S. zou kunnen vergroten. 

Euro bulls zijn vooralsnog in de meerderheid op de forex, nadat duidelijk werd dat ook Slowakije akkoord zal gaan met de uitbreiding van het Europese noodfonds.

De EUR/USD steeg naar de hoogste stand in een maand tijd, op $1,3834, nadat een stevige resistance op $1,3700 gebroken was, waarmee een cluster van stop/losses werd getriggered. 

De dichtstbijzijnde resistance is nu de $1,3848, het 50% retracement niveau van de daling tussen augustus en october. De EUR/USD is hier al een paar keer in de buurt geweest, zonder een break te kunnen forceren. Wanneer de resistance van $1,3848 gebroken zou worden, ligt de volgende resistance op $1,3937, wat correspondeert me een paar pieken in september.

De koers van het belangrijkste valuta paar is de afgelopen dagen op de forex geholpen door een aantal positieve nieuwsberichten, waaronder het bankenplan van Merkel en Sarkozy, onverwacht gestegen industriele productie in de euro zone - waar gerekend was op een daling - en het uiteindelijk Slowaakse 'ja' tegen de uitbreiding van de European Financial Stability Facility (EFSF). 

Maar hoewel optimisme voor het moment overheerst op de forex als het gaat om de euro, toch denken traders en analisten niet dat er nog veel rek zit in de retracement rally van de euro. 

Jesper Bargmann, hoofd spot FX bij RBS in Singapore: "There could be another 100 pips to the topside, but I am starting to look for levels to sell euro/dollar again. I think that negative news will have more effect now whne people have cleared out their short positions." 

De euro kan mogelijk nog wat meer stijgen in aanloop naar de G20 top aankomende 23 oktober, maar daar zal vervolgens iets substantieels moeten uitkomen om een echte trend reversal in gang te zetten; iets waar de meeste forex analisten op dit moment nog niet in geloven. 

Robert Rennie, hoofd forex strategist bij Westpac Bank: "I want to give this risk-on move a bit more time. But we have a history of Europe giving us far too little, far too late. So I'm very conscious of the fact that coming to the G20 finance meeting this weekend and the leaders summit in the following weekend, I want to start selling the euro, the Aussie and risk again." 

Druk van Geithner

De druk op Europese leiders om fundamentele veranderingen door te voeren is groot, niet in de laatste plaats vanuit landen als China en de V.S, die grote belangen hebben bij het vermijden van verspreiding van de euro crisis. 

De Amerikaanse minister van financien, Timothy Geithner, zal vanaf morgen in Parijs zijn voor de G20 top voor ministers van financien. Verwacht wordt dat hij daar zijn Europese collega's opnieuw onder druk zal zetten om haast te maken met hun hervormingen. 

Afgelopen maand, in Polen, toen Geithner een bijeenkomst van de Europese ministers van financien bijwoonde, werden zijn pogingen om Europese leiders onder druk te zetten in ieder geval niet gewaardeerd. Zo merkte de Oostenrijkse minister van finacien, Maria Fekter, op dat het opmerkelijk was dat "the Americans, although they themselves have significantly worse fundamental data than the euro area, explain to us what we should do." 

De Amerikanen hebben de afgelopen tijd vooral de nadruk gelegd op de noodzaak voor Europa om zijn banken te herkapitaliseren. Met het bankenplan van Merkel en Sarkozy lijken de Europese leiders aan te geven die boodschap in ieder geval ter harte te nemen. 

Nadat het Slowaaks parlement gisteren tegen uitbreiding van het Europese noodfonds stemde, daalde de koers van de euro aanvankelijk wel op de forex, maar de daling bleek slechts tijdelijk. Gedurende de afgelopen uren herstelde de EUR/USD zich snel op de valuta markt.

De Slowaakse regering kon gisteren ook na lang debatteren geen meerderheid vinden in het parlement, dat uiteindelijk tegen de uitbreiding van de European Financial Stability Facility (EFSF) stemde. 

Omdat premier Iveta Radicova haar politieke lot aan de uitslag had verbonden is de Slowaakse regering vannacht gevallen. De oppositie heeft al aangegeven dat ze wel voor zal stemmen nu de regering is gevallen. De verwachting is dan ook dat Slowakije uiteindelijk wel voor uitbreiding van het EFSF zal stemmen. Of dat ook zal zijn voor de EU top op 23 october is onzeker. 

De koers van de EUR/USD daalde aanvankelijk van $1,3690 tot iets onder de $1,3600 maar herstelde zich al snel. Om 9.45 Nederlandse tijd noteerde de koers $1,3666, dicht in de buurt van de $1,3690 grens die door veel forex traders als stevige resistance wordt gezien. 

De EUR/USD was de afgelopen dagen al drie keer bij de $1,3690, waarvan 1 keer met een daadwerkelijke, korte overschrijding. Veel analisten denken echter dat zonder een nieuwe positieve gebeurtenis de resistance van $1,37 te stevig zal blijven om te worden doorbroken. 

Dat geldt ook voor support levels, waarvan de dichtstbijzijnde te vinden zijn in de $1,3560 - $1,3600 regio. Teppei Ino, forex analist bij Bank of Tokyo-Mitsubishi: "A few risk factors emerged overnight prompting investors to sell riskier assets, but key support levels so far remain intact, indicating that investors are waiting for more news from Europe."

Gisteren werd ook bekend dat de 'Troika', de vertegenwoordigers van de EU, IMF en ECB, het erover eens zijn dat Griekenland ook het volgende deel van de bailout moet krijgen, ondanks dat het land zijn beloftes vooralsnog niet in daden heeft omgezet en de begrotingstargets opnieuw niet worden gehaald. 

Door de nieuwe lening van 8 miljard euro heeft de Griekse regering voor de aankomende maanden voldoende geld om de ambtenaren salarissen te blijven betalen.

Belangrijkste winst van het goedkeuren van de lening lijkt vooralsnog tijd te zijn; tijd die de Europese leiders hard nodig hebben om de banken beter te kapitaliseren, het EFSF noodfonds uit te breiden en de macht van Europese instellingen te versterken. 

Vooralsnog lijkt op de financiele markten het gevoel te overheersen dat de euro landen op de goede weg zijn, niet in de laatste plaats door het bankenplan van de Franse President Sarkozy en de Duitse bondskanselier Merkel, dat binnen een maand gepresenteerd zal worden, waarschijnlijk op de G20 top van 3 november.

Emma Lawson, forex strateeg bij National Australia Bank: "The market is definitely putting its faith in the ability of the euro-area authorities to have something concrete in place by the end of the month and that is helping support the euro." 

De dollar en de yen zijn daalden verder op de forex nadat China bekend maakte dat het aandelen gaat kopen in de grootste Chinese banken. Als direct gevolg hiervan stegen Aziatische beurzen en de vraag naar riskantere assets met hogere opbrengsten. 

De euro is gestegen van $1,3370 tot $1,3690 sinds de zondag opening van de forex markt. De sterke stijging van de euro gisteren op de valuta markt - zo'n 2% - was de grootste dagelijkse stijging van de gemeenschappelijke valuta in 15 maanden.

De stijging van de euro was voor het grootste deel te danken aan het optimisme op de forex als gevolg van het bankenplan van de Franse President Nicolas Sarkozy en de Duitse Kanselier Angela Merkel. 

De leiders van de twee grootste economieen in de eurozone beloofden binnen een maand te komen met een uitgebreid plan om Europese banken voldoende te kapitaliseren, zodat ze het hoofd kunnen bieden aan de gevolgen van de euro crisis. Economen reageerden opgelucht op het nieuws, omdat eruit blijkt dat Duitsland en Frankrijk eindelijk bereid zijn om de eurocrisis bij de bron aan te pakken. 

Hoewel de koers van de euro gisteren flink steeg, geloven forex analisten vooralsnog niet dat er sprake is van een trend reversal. Satoshi Okagawa, senior global market analist bij Sumitomo Mitsui Banking Corp: "An image of the euro falling without limit is receding, but unless there is some kind of fundamental solution, a clear break above $1,40 will probably be difficult." 

Er zijn bovendien nog verschillende andere beren op de euro weg, behalve ondergekapitaliseerde banken. Zo moet Slowakije de uitbreiding van het EFSF noodfonds nog goedkeuren - dit was voorzien van gisteren maar is verschoven naar vandaag omdat partijen er niet uitkwamen - is het nog de vraag of Griekenland in aanmerking komt voor het volgende deel van de bailout en lopen Italie en Spanje het gevaar dat de openbare kapitaalmarkt zulke hoge rentes zal vragen om nieuwe staatsobligaties te kopen dat ze effectief van de kredietmarkt afgesloten zullen worden - en dus ook een bailout nodig zouden hebben. 

Chinees aandelenplan

Het Chinese staatsinvesteringsfounds Central Huijin Investment Ltd. heeft bekend gemaakt dat het aandelen opkoopt in verschillende grote Chinese banken, waaronder Industrial & Commercial Bank of China, China Construction Bank Corp en Bank of China Ltd. 

Kurt Magnus, directeur currency sales bij Nomura Holdings: "This is the government of China thinking their own bank stocks are cheap, and that's going to boost the entire Asia equity market again. You have to be chasing yield now and that will keep currencies like the dollar and yen on the back foot." 

De primaire reden voor de stijging van de dollar en de yen sinds het begin van de financiele crisis in 2008 is hun functie van veilige haven in onzekere economische tijden. Zowel de dollar als de yen, valuta van respectievelijk de eerste en derde economie ter wereld, wordt gezien als een currency die uiteindelijk altijd overeind zal worden gehouden. 

Omdat het opkopen van aandelen van Chinese banken door de Chinese overheid de stemming op de Aziatische beurzen zal verbeteren, wordt de aantrekkingskracht van  - riskantere - Aziatische aandelen groter, waardoor de dollar en de yen minder aantrekkelijk zullen worden en op de forex verder dalen. 

De belofte van Nicolas Sarkozy en Angela Merkel dat ze werken aan een plan om de banken te rekapitaliseren dat binnen een maand bekend wordt gemaakt, heeft de koers van de euro omhoog gestuurd op de forex, en veilige haven valuta als de Japanse yen en Amerikaanse dollar naar beneden.

De Franse President, die gisteren een bezoek bracht aan de Duitse kanselier, zei op de daaropvolgende gezamenlijk persconferentie: "By the end of the month, we will have responded to the crisis issue and to the vision issue." 

De verwachting is dat het plan gepresenteerd zal worden op de G20 meeting op 3 november aanstaande.

Angela Merkel zei dat Europese leiders "everything necessary" zouden doen om te zorgen dat de banken voldoende kapitaal zouden hebben. 

Economen reageerden optimistisch op het nieuws, omdat het volgens hen de europese crisis aanpakt op een van de gevaarlijkste punten, namelijk het risico dat banken failliet zouden gaan als Griekenland failliet gaat. Daarmee lijken de Europese leiders ook weg te sturen van de eerdere strategie om Griekenland koste wat het kost overeind te houden. 

Sarkozy zei deze keer ook niet opnieuw "we can't let Greece fail", waar hij dat 10 dagen geleden nog wel deed. Carsten Brzeski, econoom bij ING in Brussel: "Maybe they're still running one step behind, but they are at least discussing the right things." 

Cameron Peacock, markt analist bij IG Markets, beaamde dat. "The Europeans would now seem to be singing from the same hymn book and while some form of solution to the crisis is still a ways off, it now at least seems plausible."

De bilaterale top tussen Duitsland en Frankrijk was ook bedoeld om te laten zien dat Duitsland en Frankrijk - de eerste en tweede economie binnen de eurozone - het op de cruciale punten volledig eens zijn. Zowel Merkel als Sarkozy lieten tijdens hun persconferentie meerdere keren blijken dat er geen licht was tussen hun standpunten. 

Sarkozy: "On Greece, we are waiting of the troika report. Here, too, we are on the same line: we will take the appropriate decisions." 

Holger Schmieding, hoofd econoom bij Berenberg Gossler & Co: "The typical German-French experience over the last 20 months is that almost every time they really had to agree when time was running out, they agree." 

De koers van de EUR/USD is de week positief begonnen op de forex, en steeg van rond de $1,3370 tot rond de $1,3500 vanmorgen 9.45 Nederlandse tijd. Ook ten opzichte van de Zwitserse franc en de Japanse yen is de euro gestegen tijdens valuta handel in de eerste uren na opening. 

Technisch analisten wijzen er wel op dat van een echte reversal nog zeker geen sprake is voor de EUR/USD maar dat slechts sprake is van een correctie, na de low die onlangs werd gemaakt op $1,3145. Pas wanneer de support van $1,3690 zou worden gebroken is er mogelijk sprake van een breakout naar boven. 

De koers van de euro staat hoger op de forex nadat de Europese Centrale Bank bekend maakte de rente ongewijzigd te laten. Later vandaag komen de nieuwe Amerikaanse werkgelegenheidscijfers uit. De verwachting onder economen is dat er zo'n 55.000 banen zijn bijgekomen, te weinig om de werkeloosheid te laten dalen.

De EUR/USD schoot gisteren omhoog nadat bekend werd dat de ECB de rente ongewijzigd liet en de President van de Europese Centrale Bank, Jean-Claude Trichet, op zijn laatste maandelijkse persconferentie toelichtte dat de ECB op dit moment kiest voor prijs stabiliteit. 

Trichet kondigde verder aan dat de bank nieuwe maatregelen neemt om de Europese banken van krediet te voorzien in geval dit niet lukt op de openbare kapitaalmarkt. 

Hoewel de EUR/USD gisteren zo'n 200 pips steeg - van $1,3250 tot $1,3450 - zien de meeste forex traders geen fundamentele verandering in de koers van de euro op de middellange termijn. Kimihiko Tomita, forex manager bij State Street: "The euro still seems to be in a downward sloping tunnel. Inside this tunnel, people are trying to grope their way along and occasionally they may go up but the tunnel itself is still sloping down." 

Greg Gibbs, forex strategist bij RBS, beaamde dat: "There are still plenty of problems that face the European financial system...the risk rally will probably run out of steam in the next week." 

Sommige forex analisten zagen echter een mogelijkheid voor de euro rally om te komen tot $1,37, wanneer Europese beleidsmakers nieuwe maatregelen zouden aankondigen in de aanloop naar de vergadering van de ministers van financien van de G20 aankomende 14-15 oktober.

U.S. Non-Farms

Om 14.30 Nederlandse tijd worden de Amerikaanse werkgelegenheidscijfers, oftewel non-farm payrolls voor de maand september bekend gemaakt door het Bureau of Labor Statistics. Ze worden dan direct gepubliceerd op de economische kalender

In augstus kwamen er geen nieuwe banen bij in de Amerikaanse economie en voor september wordt door economen een toename van zo'n 55.000 - 60.000 banen voorspeld. In dat geval zou de Amerikaanse werkeloosheid opnieuw niet afnemen. 

De werkeloosheis staat al sinds februari 2009 boven de 8%, de langste periode sinds de maandelijkse metingen begonnen in 1948. Om de werkeloosheid met 1% te laten dalen moet de Amerikaanse werkgelegenheid een jaar lang stijgen met ongeveer 200.000 banen per maand. 

Economen en beleggers zullen uit de non-farm cijfers vooral op zoek gaan naar aanwijzingen of de V.S. op weg is naar een nieuwe recessie. 

Jan Hatzius, de hoofd econoom bij Goldman Sachs, stelt dat de kans op een nieuwe Amerikaanse recessie zo'n 40% is. En ook Julia Coronado, hoofd econoom Noord Amerika bij BNP Paribas, voorspelt een milde recessie. 

Wanneer de non-farms negatief uitvallen is de kans op volatiliteit op de forex groot, omdat het waarschijnlijk zal worden opgevat als een sterke aanwijzing dat de V.S. inderdaad op weg is naar een nieuwe recessie. Een uitschieter naar boven zal mogelijk boven de 100.000 moeten komen om een positief effect te sorteren. 

Forex traders houden rekening met grote volatiliteit van de euro rond het rente besluit van de Europese Centrale Bank, tevens het laatste rente besluit dat bekend wordt gemaakt door scheidend ECB President Jean-Claude Trichet.

De koers van de EUR/USD is rond 9.30 vanochtend stabiel op $1,3320, maar forex analisten houden er rekening mee dat dit slechts stilte voor de storm is. 

Een handelaar bij een Japanse bank vatte de situatie het als volgt samen: "Because the market remains split in its vieuws on what the ECB should do, it's hard to say to what extent any move is already priced in the euro." 

Er zijn dan ook verschillende crises die om aandacht vragen bij de ECB. Zo heeft de Griekse crisis het risico vergroot op een Europese bankencrisis, waardoor economen verwachten dat de ECB nieuwe steun maatregelen zal aankondigen voor de geplaagde Europese bankensector, die steeds moeilijker aan krediet kan komen. 

Tegelijkertijd is er ook sprake van een verslechterende Europese economie. De kans bestaat dat de eurozone in een nieuwe recessie terecht komt, en omdat te voorkomen zal de ECB de economie willen stimuleren. Dit kan bijvoorbeeld door de rente te verlagen.

De rente staat op dit moment op 1,5%, een vol procent hoger dan de rente in het Verenigd Koninkrijk en 1,5% hoger dan die in de V.S. en Japan. Er lijkt dus ruimte voor een renteverlaging, ook al vergroot het de kans op toenemende inflatie, wat precies de reden was waarom de ECB eerder dit jaar de rente juist tot twee keer toe verhoogde - steeds met 0,25%. 

Complicerende factor is het vertrek van Jean-Claude Trichet en de komst van zijn opvolger, de Italiaan Mario Draghi. Duitsland was aanvankelijk weinig enthousiast over het vooruitzicht van een Italiaan als President van de Europese Centrale Bank. De Duitsers willen voor alles voorkomen dat de inflatie oploopt - waar het land slechte herinneringen aan heeft - en de bewaking daarvoor door een Italiaan kreeg de Duitse handen maar moeilijk op elkaar. 

Ook al heeft Draghi de reputatie een conservatieve bankier te zijn die zeker niet licht de rente zal verlagen om de economie te stimuleren, toch zal hij die reputatie graag eerst opnieuw bewijzen als President van de ECB. Een renteverlaging in de eerste maand / maanden van zijn termijn zou dan ook zeer onwelkom zijn. 

In dat licht bezien is het niet onvoorstelbaar dat Trichet bij zijn laatste rente besluit de rente zelf nog zal verlagen, iets dat anders toch volgende maand of de maand erop zou moeten gebeuren, als Draghi net President is.

JP Morgan Chase voorspelt als een van de weinige banken dat de ECB de rente vandaag met een drastische 0,5% zal verlagen, maar in het licht van de wisseling van de wacht lijkt het zeker niet onmogelijk.

Wat de euro op de forex zal doen vandaag is lastig te voorspellen nu verschillende beslissingen van de ECB tegengestelde effecten kunnen sorteren. Extra steun voor de Europese banken vanuit de ECB zou de euro kunnen doen stijgen, een verlaging van de rente zou de euro kunnen doen dalen, niet in de laatste plaats omdat forex handelaren en analisten het er niet over eens zijn waar de ECB mee zal komen, en verrassingen dus ook nog niet zullen zijn ingeprijsd in de koers.

Het rentebesluit wordt om 13:45 Nederlandse tijd gepubliceerd op de economische kalender. De persconferentie van Trichet volgt om 14.30 en wordt live uitgezonden (persconferentie Trichet)