testblog

De ministers van financien van de eurozone, gisteren bijeen in Brussel, gaan het Internationaal Monetair Fonds vragen om te helpen bij het bestrijden van de Europese kredietcrisis.

Jean-Claude Juncker, voorzitter van de raad van ministers van financien, zei op een persconferentie na afloop van de bijeenkomst dat het IMF gevraagd zal worden om te helpen met het vergroten van de slagkracht van het uitgebreide Europese noodfonds, de European Financial Stability Facility (EFSF).

De koers van het belangrijkste valuta paar op de forex, de EUR/USD beweegt zich de afgelopen dagen in een klein kanaal, tussen de $1,3450 en $1,33. Resistance bevindt zich rond $1,3457, support rond $1,3290 en even daaronder, rond $1,3275.

De Europese kredietcrisis is de afgelopen dagen opnieuw snel verslechterd. Italie moest gisteren een rente van 7,89% betalen om 3-jarige staatsobligaties te verkopen, de hoogste stand sinds de introductie van de euro en een enorm verschil met de 4,93% die voor dezelfde staatsobligaties moest worden betaald in october. De rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties liep op tot 7,56%.

Ook de rente op Franse, Nederlandse en Duitse staatsobligaties is de afgelopen tijd opgelopen. Steeds meer economen en Europese beleidsmakers erkennen dan ook dat het water Europa aan de lippen staat. Christian Noyer, gouverneur van de Franse Centrale Bank, vandaag in Singapore: "The situation in Europe and the world has significantly worsened over the past few weeks. market stress has intensified. We are now looking at a true financial crisis - that is broad based disruption of financial markets."

De ministers van financien werden het in Brussel eens over het gebruik van het EFSF als een soort obligatie verzekeringsmiddel, waarbij staatsobligaties van landen die daarom verzoeken beschermd kunnen worden tegen 20-30 procent waardeverlies. Volgens de directeur van het fonds, Klaus Regling, kan met behulp van leverage, het huidige fonds van 250 miljard euro uitgebreid worden tot zo'n 1.000 miljard euro. De operationaliteit van het nieuwe, leveraged EFSF zal waarschijnlijk begin januari 2012 zijn.

De Euro heeft zich de afgelopen dagen redelijk goed kunnen verdedigen op de forex, geholpen door een - onbevestigd - gerucht dat een IMF bailout voor Italie in de maak zou zijn, en signalen dat Frankrijk en Duitsland achter de schermen bezig zijn aan een plan voor een fiscale unie, dat al op 9 december aanstaande, de dag van de laatste EU top van het jaar, gepresenteerd zou worden.

Forex traders erkennen echter dat de basis voor euro support op de valuta markt flinterdun is. Rob Ryan, Forex strategist bij BNP Paribas: "We still think there's an enormous amount of skepticism that people do't think that Europe is going to deliver. At the first sign that they are not going to deliver….I think those shorts get piled on again."

De druk op de Europese Centrale Bank om op te treden als laatst leen instantie neemt toe, zowel vanuit de Amerikaanse regering, als vanuit verschillende Europese landen. Ook veel economen en de belangrijkste rating agencies stellen dat de ECB een soortgelijke rol als de Amerikaanse Centrale Bank, de Fed, op zich moet nemen.

Duitsland is hier echter fel op tegen, net zoals de ECB zelf, die zegt dat het buiten het mandaat van de bank valt. De President van de Duitse Centrale Bank, Jens Weidmann, zei vorige week dat het oplossen van de Europese schuldencrisis via geldverruiming door de ECB zou zijn "als het lessen van dorst met zeewater". 

Het geduld van de Amerikanen raakt ondertussen op, niet in de laatste plaats omdat de Europese kredietcrisis ook drukt op de Amerikaanse economie en de oplossing - grotere rol van de ECB om de financiele markten te kalmeren - volgens de Amerikanen voorhanden is. 

Woordvoerder van het Witte Huis, Jay Carney: "Europe needs to take decisive action, conclusive action to handle this problem, and it has the capacity to do so." 

Duitsland en Frankrijk lijken echter te kiezen voor een ander pad, en werken achter de schermen aan een voorstel voor een fiscale unie, een voorstel dat ze aankomende 9 december, op de laatste EU op van 2011, al willen presenteren. 

Het ontbreken van een fiscale- en politieke unie wordt al sinds het begin van de Europese kredietcrisis genoemd als fundamentele tekortkomingen voor het voeren van een monetaire unie. 

Het Duitse ministerie van financien bevestigt het werken aan een fiscale unie: "We are working intensively for the creation of a Stability Union. That is what we want to secure through treaty changes, in which we propose that the budgets of member states must observe debt limits." 

Vandaag komen de ministers van financien van de eurozone bijeen om de uitbreiding van het Europese noodfonds (European Financial Stability Facility - EFSF) te finaliseren en de verstrekking van de volgende tranche van de Griekse bailout goed te keuren. 

De verwachting is dat het nieuwe EFSF het mogelijk zal maken om, met behulp van leverage, het totale fonds van 440 miljard euro te gebruiken om investeringen aan te trekken vanuit zowel private als publieke bronnen.

De leverage functie van het EFSF zal mogelijk al vanuit januari 2012 operationeel zijn, maar voor de bliksemsnelle financiele markten van vandaag de dag, is dat nog een heel eind weg. 

De EUR/USD flirtte gisteren met de $1,34 op de forex, maar kon die resistance niet doorbreken. Aan de onderkant bood de $1,33 support, waardoor een mogelijke kleine range tussen de $1,33 en $,134 bezig is te ontstaan. 

Een door een Italiaanse krant bericht gerucht dat het IMF zou werken aan een bailout pakket voor Italie heeft de euro na opening van de forex gisteravond flink omhoog geduwd. Duitsland en Frankrijk zouden ondertussen koortsachtig werken aan een fiscale unie die zou moeten gaan gelden voor de hele of een gedeeltelijke euro zone, zonder dat er een EU verdragswijziging nodig is.

De koers van de EUR/USD steeg na opening van de valuta markt van rond de $1,3230 tot $1,3330, een goede 100 pips dus. 

Directe aanleiding was een bericht in de Italiaanse krant La Stampa, dat stelde dat het Internationaal Monetair Fonds werkte aan een bailout pakket van 600 miljard euro, waarbij Italie zou kunnen lenen tegen 4-5 procent voor 18 manden, zodat het ruimte krijgt om te werken aan broodnodige economische hervormingen en bezuinigingen. Vorige week steeg de rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties tot 7,35%.

Een woordvoerder van het IMF ontkende maandagochtend echter de berichten in La Stampa. Volgens de woordvoerder waren er geen gesprekken met de Italiaanse autoriteiten over het verstrekken van financiering door het IMF. 

De Italiaanse krant citeert overigens geen bronnen in het artikel, ook geen anonieme bron(nen). Officiele bronnen in Rome stelden niet te weten van een verzoek om financiele assistentie van Italie aan het IMF. 

Uit date op de website van het IMF blijkt dat het fonds, na het meewerken aan bailouts voor Griekenland, Portugal en Ierland, nog over $390 miljard beschikt om uit te lenen. De Italiaanse krant stelt echter dat het IMF verschillende mogelijkheden heeft om dat bedrag te leveragen, bijvoorbeeld door een bailout in coordineren met de Europese Centrale Bank. 

Veel analisten zijn hier echter sceptisch over. Ray Farris, hoofd forex strategie bij Credit Suisse: "It would imply that the fund (IMF) would give all of its existing resources plus additional resources it would have to tap from its members for one country, and that seems highly imprudent."

Daar komt bij dat de Europese Centrale Bank tegen intensieve betrokkenheid bij het opkopen van Italiaanse staatsobligaties is, net als Duitsland.

Mini Eurozone

Duitsland en Frankrijk werken volgens verschillende berichten aan een plan om binnen de euro zone tot een fiscale unie te komen zonder dat daarvoor een wijziging van het verdrag van Lissabon nodig is, omdat dit een langdurige en onzekere kwestie zou zijn.

Het idee is om dit plan aankomende 9 December, op de laatste EU top van het jaar, al te introduceren. De Duitse minister van financien Wolfgang Schauble, gisteren: "The goal is for the member states of the common currency to create their own Stability Union and to concentrate on that." 

Mogelijk zal het zelfs blijken te gaan om een kern van slechts 8 a 10 euro zone landen, die de vergaande maatregelen vrijwillig onderschrijven. De Duitse positie ten aanzien van de euro bonds ('Nein') zal mogelijk veranderen wanneer er een nieuwe fiscale unie in het leven is geroepen.

De dichtstbijzijnde resistance voor de EUR/USD ligt rond de $1,3350, wat de 5-day Moving Average is. Verderop vormen de $1,3405-10 en $1,3430 regio resistance, omdat deze eerder als support standhielden op de forex. 

De koers van valuta paar EUR/USD (euro dollar) brak vanochtend voor het eerst in 7 weken door de 1,33 op de forex, nadat de koers tijdens de Aziatische sessie was blijven dalen. Tijdens een bijeenkomst van de Duitse kanselier Angela Merkel, de Franse President Nicolas Sarkozy en de nieuwe Italiaanse premier Mario Monti, gisteren in Straatsburg, werd duidelijk dat Duitsland nog altijd tegen het uitgeven van eurobonds is om de Europese schuldencrisis aan te pakken.

De obligatie markt werd twee dagen geleden opgeschrikt door een slecht verlopen veiling van Duitse staatsobligaties, waarbij 35% van de aangeboden obligaties onverkocht bleven. Duitsland is zelf tot nu toe steeds buiten schot gebleven voor de gevolgen van de Europese schuldencrisis - puur financieel beschouwd heeft het door de lage rente op zijn staatsobligaties eerder geprofiteerd van de crisis - maar wanneer dit veranderd zal de Duitse opstelling ten aanzien van het oplossen van de schuldencrisis mogelijk ook veranderen.

Ook het antwoord op de vraag hoe de crisis moet worden opgelost, zou onder invloed van een stijgende Duitse rente kunnen veranderen. Tot nu toe heeft Duitsland steeds volgehouden dat stevige bezuinigingen het beste antwoord zijn op de schuldencrisis, waarbij de Duitsers steeds trots op hun eigen economie konden wijzen. Als de rente op Duitse staatsobligaties echter ook oploopt, wordt daarmee het Duitse argument danig ondermijnt.

Silvio Peruzzo, econoom voor de euro zone bij Royal Bank of Scotland: "Losing that bargaining power could be massive for Germany. That is one of the pillars on which Germany has based its policy approach. Another few bad auctions could shift the debate to, 'The austerity is too strong, we need growth'".

De rente op Duitse 10-jarige staatsobligaties liep gisteren op tot 2,25%, waarmee het dicht in de buurt kwam van de rente op vergelijkbare Britse staatsobligaties, terwijl het Verenigd Koninkrijk een hogere staatsschuld heeft en een hogere inflatie.

Toch blijft Duitsland - vooralsnog - tegen het voorstel van Frankrijk om de Europese Centrale Bank in te zetten om op grote schaal Europese staatsobligaties op te kopen, vergelijkbaar met het quantitative easing programma van de Fed en de Bank of England. De Duitsers zijn bang dat de druk voor de zwakkere landen dan van de ketel gaat en het snel gedaan zal zijn met de economische hervormingen en bezuinigingen.

Een voorproefje hiervan gaf de onlangs afgetreden Italiaanse premier Berlusconi een paar weken geleden nog, toen hij begon terug te komen op beoofde bezuinigingen van 56 miljard euro nadat de ECB was bregonnen met het opkopen van Italiaanse staatsobligaties.

Duitsland wil "More Europe", en een "New Europe", zoals kanselier Merkel onlangs zei. Een fiscale, economische en politieke unie die voltooid wat begonnen is met het oprichten van de monetaire unie. Frankrijk was tot voor kort tegen een uitbreiding van de macht van Europa, maar lijkt inmiddels bijgedraaid - onder druk van Duitsland.

Ondertussen blijft de triple AAA rating van Frankrijk als een zwaard van Damocles hangen boven de huidige strategie om uit de crisis te komen. De Fransen lopen het gevaar de rating te verliezen door de hoge kosten van de bailouts waar het land aan moet bijdragen. De triple A rating is een prestige kwestie en het zou niet alleen een vernedering voor President Sarkozy en Frankrijk zijn als het land de rating verliest, maar ook consquenties kunnen hebben voor het uitbreiden van het Europese noodfonds. 

Een anonieme bron uit Brussel bevestigt dit in de New York Times en zegt over de Franse credit rating: "If things change, the Germans will have to move." 

De koers van de EUR/USD is rond 10.00 vanochtend $1,3270 op de forex. 

Het onverwachte gebrek aan vraag naar Duitse 10 jarige staatsobligaties, op een veiling gisteren, heeft de schrik er goed in zitten bij de financiele markten. De euro daalde op de forex fors tegen alle belangrijke andere valuta en de rentes op staatsobligaties uit alle Europese landen - voor het eerst inclusief Duitsland - liepen sterk op.

Duitsland verkocht gisteren 10-jarige staatsobligaties via een veiling, maar de vraag viel fors tegen, waardoor zo'n 35% van het Duitse schuldpapier onverkocht bleef. Het komt wel vaker voor dat niet alle staatsobligaties verkocht worden, maar 35% is erg veel. 

Het was de slechtst verlopen veiling van Duitse staatsobligaties sinds de introductie van de euro. Duitsland liet later weten dat de rest van de financiering via andere kanalen was zeker gesteld. 

Het was dan ook niet direct de angst dat Duitsland niet meer voldoende kan lenen die de markten opschrikte, maar de vraag of Duitsland zijn veilige haven status in Europa aan het verliezen is door het vooruitzicht van de stijgende kosten van de verschillende bailouts. 

Makoto Noji, senior strategist bij SMBC Nikko Securities: "If Germany has to pay higher costs for its borrowing, it's obvious it cannot help the entire euro zone. If German bond yields keep rising, that could be a trigger for break-up of the euro." 

De rente op Duitse 10 jarige staatsobligaties stegen gisteren met 23 basis points (0,23%) en de afgelopen uren met nog eens 10 basis points. De rente staat daardoor nu op 2,25%, waar deze kort geleden nog 1,8% was. 

Ook andere kernlanden in Europa krijgen steeds meer last van de verspreiding van de Europese kredietcrisis. De Franse rente liep gisteren op tot 3,69% en de Belgische tot boven de 5,5%. De rente op 10 jarige Italiaanse staatsobligaties steeg tot 6,97%, opnieuw dicht in de buurt van de 7% grens die volgens economen onhoudbaar is op de langere termijn. De Spaanse rente steeg tot 6,65%. 

De koers van de EUR/USD, die dagenlang tussen de $1,3430 en $1,3550 had bewogen, viel als gevolg van de onrust over Duitsland hard naar beneden, richting $1,3320. Daarna krabbelde de koers weer wat op, waarschijnlijk voornamelijk door winstnemingen. De $1,3400 lijkt echter van support in resistance veranderd te zijn; bij een eerste test kon het valuta paar de grens althans niet breken. 

Ook de EUR/JPY daalde hard, van 103,65 tot onder de 102,90, de laagste stand in 6 weken. Daarmee lijkt de weg vrij voor een nieuwe aanval op de laagste stand van de afgelopen 10 jaar, op 100,77, die begin oktober werd bereikt. 

Ondanks de regeringswisselingen in Griekenland en Italie en de beloofde uitbreiding van het Europese noodfonds, lijkt de stemming rond Europa dus alleen maar te verslechteren. 

Junya Tanase, hoofd forex strategist bij JPMorgan Chase in Tokyo: "Obviously the market cannot be risk-off 100 percent of the time, but when you look ath Europe the situation there just looks to be getting worse." 

De Belgische krant De Standaard bericht vandaag dat dat er opnieuw overleg plaats vindt rond de Belgisch-Franse bank Dexia Holding. Belgie zou de in oktober gemaakte deal willen openbreken, omdat het door de almaar oplopende rente op staatsobligaties de benodigde 54 miljard euro niet zelf op de Belgische staatsobligatie markt op kan halen.

Zou de deal inderdaad worden opengebroken en Frankrijk een groter deel van de waarborg op de Franse staatsobligatie markt laten ophalen, dan kan daarmee de Franse triple AAA rating - die toch al onder druk staat - in gevaar komen.

Het nieuws heeft de koers van valuta paar EUR/USD vanochtend snel naar beneden gestuurd op de forex. De gemeenschappelijke currency viel van $1,3530 tot onder de $1,3450 in een uur tijd.

Todd Elmer, forex strategist bij Citi: "Broadly speaking, certainly anything that threatens France's credit status is likely to be taken as negative for the euro."

De Belgisch-Franse bank Dexia moest in 2008 ook al gered worden, en ook toen stonden de Belgen garant voor het grootste deel van de schulden van de geplaagde bank. In de afspraak die Frankrijk en Belgie afgelopen 8 oktober hebben gemaakt staan de Belgen garant voor 54 miljard euro, meer dan de helft dan waar de Fransen garant voor staan.

De Fransen hebben naar verluid geen trek in het openbreken van de deal - wat weinig verrassend is. Een door De Standaard opgevoerde 'ingewijde' zegt zelfs "De Fransen beschouwen dit als een woordbreuk van de Belgen. Nu Belgie Dexia Bank Belgie uit de groep heeft gehaald, vinden ze dat het woordbreuk pleegt door de rest van het akkoord in vraag te stellen."

Partijen zijn in gesprek met de Europese Commissie over de deal, waarbij Belgie erop lijkt te hopen dat de EC komt met voorstellen voor bijsturing, gegeven de veranderde markt omstandigheden, waardoor Belgie moeite heeft met het ophalen van zoveel extra geld op de eigen obligatie markt.

Dat het voor euro landen steeds moeilijker wordt om geldt op te halen op de openbare kapitaal markt blijkt ook uit de veiling door Spanje, gisteren, van staatsobligaties met een looptijd van drie maanden, waar het land 5,11% voor moest betalen. 

De Spaanse Volks Partij, die afgelopen weekend de parlementaire verkiezingen heeft gewonnen, stelde dat er moet worden gekeken naar een Europese regeling om de staatsschuld te "redden", omdat het land de 7% rente op 10 jarige staatsobligaties niet kan betalen. 

De Europese Commissie kijkt opnieuw naar de mogelijkheid om Europese staatsobligaties, 'Euro Bonds' genoemd, uit te geven om de europese schuldencrisis te bestrijden. In een rapport dat woensdag wordt gepubliceerd wordt gesteld dat, wanneer begrotingen van lidstaten beter in de gaten worden gehouden, het uitgeven van gezamenlijk ondersteunde euro bonds mogelijk moet zijn.

Het idee van de euro bond is de afgelopen anderhalf jaar al vaker naar voren gebracht als oplossing voor de Europese schuldencrisis, maar sterkere euro landen zoals Duitsland, Nederland en Oostenrijk zijn hier altijd fel tegen geweest. Zij stellen dat het ervoor zou zorgen dat de meer spilzieke eurolanden hun economische hervormingen en bezuinigingen op de lange baan schuiven. 

Peter Altmaier, een van de meest ervaren Europese beleidsadviseurs van Duitse kanselier Angela Merkel, wees er in de New York Times op dat dit bijvoorbeeld gebeurde in Italie, waar toenmalige premier Silvio Berlusconi direct stopte met het leveren van de beloofde bezuinigingen zo gauw de Europese Centrale Bank begon met het opkopen van Italiaanse staatsobligaties.

"After the experience with Berlusconi in August, I can't see any party in Germany publicly pleading the case of euro bonds for the time being." aldus Altmaier. 

Zijn opmerkingen lijken echter ruimte te laten voor het instellen van euro bonds onder bepaalde omstandigheden, en geen definitief 'nein' te zijn. Kanselier Merkel zelf heeft de afgelopen weken ook aangegeven dat wat haar betreft de oplossing ligt in 'Meer Europa', niet minder. 

Het lijkt er dan ook op dat Duitsland de mogelijkheid van de euro bonds gebruikt als beloning voor het instemmen van de zwakkere euro landen met een fiscale unie, waarbij nationale begrotingen zullen worden gecontroleerd en moeten worden goedgekeurd door Brussel, inclusief een systeem waarbij overtreders worden gestraft met een boete. 

Merkel's minister van financien, Wolfgang Schauble, een politiek veteraan die destijds namens West-Duitsland de onderhandelingen over de Duitse Hereniging voerde, zei onlangs al dat een fiscale unie het eerste doel was, uiteindelijk gevolgd door een politieke unie, met een gekozen Europese President. 

Het gerucht dat er mogelijk toch nog iets gaat gebeuren met euro bonds, houdt de euro volgens sommige forex analisten op het moment mede overeind. Teppei Ino, forex analist bij Bank of Tokyo-Mitsubishi: "Some market players, including myself, are hoping that policymakers break new ground on the joint bond idea this week. If there is no progress on that front, the euro could slip back."

Bezuingingsdeal V.S.

Het falen van het 'Super Committee' van het Amerikaanse Congres, dat het eens zou moest worden over een bezuinigingsplan voor de Amerikaanse overheid, om op die manier automatische, hardere bezuinigingen te voorkomen, heeft de dollar vooralsnog nauwelijks onder druk gezet, vooral omdat het de behoefte aan een veilige haven voor investeerders verder versterkt. 

"If there was a downgrade of the U.S. credit rating, the dollar would be sold off, But that seems unlikely in the very near future." aldus Mitsuru Saito, hoofd econoom bij Tokay Tokyo Securities. 

De vraag naar dollars neemt op het moment toe, niet alleen vanuit investeerders op zoek naar een veilige haven, maar ook vanuit Europese banken, die in toenemende mate moeite hebben om dollar fondsen aan te boren, vanwege de vrees die er is rond de exposure van Europese banken aan Europese staatsobligaties. 

De EUR/USD - het belangrijkste valuta paar op de forex - heeft zich de afgelopen dagen voornamelijk tussen de $1,3430 en $1,3550 bewogen. Rond 9.30 vanochtend noteerde het valuta paar $1,3520 op de forex. 

 

Volgens insiders is de kans groot dat het speciale tweepartijen supercommittee, dat belast is met het sluiten van een nieuwe bezuinigingsdeal voor de V.S.vandaag zal aankondigen dat het er niet in is geslaagd om overeenstemming te bereiken. De deadline om overeenstemming te bereiken is 23 november 2011.

Wanneer er dan geen bezuinigingsdeal is zullen er - zoals afgesproken in augustus - automatische, harde bezuinigingen worden ingesteld op alle delen van de Amerikaanse begroting.

Hoewel de druk op de dollar op de valuta markt rond het verstrijken van de deadline van het supersommittee op het moment nog niet zo hoog is, denken forex analisten dat de kans groot is dat die druk de aankomende dagen toe zal nemen, zoals dat ook in augustus gebeurde, toen er geen deal was rond het verhogen van het Amerikaanse kredietplafond (deficit ceiling).  

De vrees is vooral dat het herstel van de Amerikaanse economie, dat de laatste maand momentum leek te winnen, opnieuw in gevaar zal komen door de harde, automatische bezuingingen. Het zou er bijvoorbeeld voor zorgen dat een tijdelijke loonbelasting verlaging maatregel niet verlengd kan worden door het Witte Huis, hetzelfde geldt voor een verzekeringsregeling voor werkeloze Ameirkanen - een regeling die eind dit jaar verloopt. 

Senator Kerry, lid van het supercommittee, zei in het programma 'Meet the Press': "There is a real threat that not only will there be a downgrade, but that the market, on Monday, will look again at Washington and say, "You guys can't get the job done"". 

The kredieverlaging van de Verenigde Staten begin augustus, toen Standard & Poor's de rating verlaagde van AAA naar AA+ heeft uiteindelijk weinig impact gehad op het vertrouwen in de V.S. mede door de snel toenemende problemen in Europa. De vraag is of dat zo zal blijven. 

De vlucht in veilige haven assets zal mogelijk weer stijgen als de druk op de V.S. om het begrotingstekort aan te pakken verder stijgt. "With fiscal problems both hurting the dollar and the euro, you can say at least that this is not somthing that encourages risk appetite" aldus Makoto Noji, senior analist bij SMBC Nikko Securities. 

Vanochtend schoot de EUR/USD snel naar beneden na opening Frankfurt. Het belangrijkste valuta paar daalde van $1,3530 tot $1,3440 op de forex.

De trading range van valuta paar EUR/USD is de afgelopen dagen steeds verder vernauwd op de forex. Daaruit blijkt dat valuta handelaren afwachten wat de effecten zijn van de regeringswisselingen in Griekenland en Italie. Ondertussen loopt onenigheid tussen Frankrijk en Duitsland over de rol van de Europese Centrale Bank op, omdat Duitsland mordicus tegen een grotere rol van de ECB blijft.

De koers van de EUR/USD is de afgelopen dagen terecht gekomen in een steeds nauwer kanaal, waarbij de resistance in het begin rond de $1,3560 lag, en support op $1,3426, maar waarbij de band inmiddels vernauwd lijkt tot $1,3530 - $1,3446. Het vaandel patroon dat zich heeft gevormd op de 1 hour forex grafiek van de EUR/USD, bevestigt dit. Een dergelijk patroon is vaak de voorbode van een uitbraak, naar boven danwel beneden. 

Het was de afgelopen dagen relatief rustig op het eurozone toneel, nu de machtswisselingen in Griekenland en Italie zijn afgerond. Daarmee begint het eigenlijke werk echter pas echt, omdat in beide landen nu technocratische regeringen aan de macht zijn die geen politiek excuus meer hebben om beleid niet uit te voeren. Hetzelfde geldt voor de Italiaanse en Griekse bevolkingen zelf. 

Valuta handelaren lijken de afgelopen dagen de kat uit de boom te hebben gekeken. Ook al is volgens forex analisten het downside potential van de euro groter dan het upside potential, veel traders hebben de sterke rebound van de EUR/USD begin oktober nog vers in het geheugen, en zijn daarom voorzichtig met het innemen van al te grote short posities. 

Ondertussen lopen de rentes op staatsobligaties in andere eurozone landen ook op, behalve die van Duitsland. De rente op Franse 10-jarige staatsobligaties liep onlangs op tot 3,7% een verschil van zo'n 200 basispoints (2%) met Duitse 10-jarige staatsleningen. Dit is des te opmerkelijker omdat Frankrijk nog altijd een van de weinige landen is met een triple AAA kredietwaardering. 

Afgelopen 16 november zei de Franse minister van financien, Francois Baroin, in een speech dat: "We consider that the best way to avoid contagion is to have a solid firewall by giving the fund (EFSF fonds) a bank license. We haven't won the argument. We won't make it a casus belli, but naturally we continue to think it would be the best way to bring stability to Europe." 

De Europese Centrale Bank - met de nieuwe President Mario Draghi aan het roer - voelt helemaal niets voor het verlenen van een bank vergunning aan de European Financial Stability Facility, en wil ook niet op grote schaal staatsobligaties van eurozone landen opkopen. Deze praktijk, ook wel quantitative easing genoemd, wordt in de V.S. en het Verenigd Koninkrijk overigens wel breed ingezet. 

Ook Duitsland is fel tegen. Merkel: "I'm convinced that none of these approaches, if applied right now, would bring about a solution of this crisis. If politicians believe the ECB can solve the problem of the euro's weakness, then they're trying to convince themselves of something that won't happen." 

Dat is de afgelopen 18 maanden al vaak gezegd, maar veel ondenkbare zaken zijn onder grote druk echter toch doorgevoerd, zoals de Griekse bailout, het opzetten van het noodfonds, het uitbreiden van het noodfonds, het opkopen van staatsobligaties door de ECB en de 'vrijwillige' bijdrage van private sector aan de Griekse crisis, door een afschrijving van 50% op Griekse staatsobligaties te accepteren. 

De rente op staatsobligaties in Frankrijk, Belgie, Oostenrijk, Nederland en Finland zijn de afgelopen dagen opnieuw gestegen, wat er op duidt dat de euro crisis nu ook de kernlanden van de euro zone heeft bereikt.

De koers van de euro daalt ondertussen in een neergaande range beweging, waarbij de low van gisteren, op $1,3421 weer lager was dan de low van de dag daarvoor, op $1,3437. Hoewel de meeste forex traders en analisten denken dat het goed mogelijk is dat de EUR/USD voor het einde van het jaar onder de $1,30 zal komen, is er toch nog steeds aarzeling om de gemeenschappelijke currency al te diep te shorten.

Dat heeft te maken met de stevige rebound van de EUR/USD begin oktober, toen de koers van de euro dipte op $1,3145 onder invloed van zeer slecht nieuws over de Griekse crisis, om daarna te beginnen aan een klim tot boven de $1,4100.

Adarsh Sinha, Forex strateeg bij Bank of America Merrill Lynch in Hong Kong: "Even though investors might have the underlying view that Europe is in trouble, expressing that in the FX market at least, has been a very painful trade."

Veel valuta handelaren beperken zich dan ook tot de beproefde strategie van het shorten van de EUR/USD bij tijdelijke rallies.

Staatsobligatie rentes

De rente op 10 jarige Italiaanse staatsobligaties liep gisteren opnieuw op tot boven de 7%, om er daarna weer onder te duiken. De grote volatiliteit rond de staatsobligaties - een markt die een paar jaar geleden nog zeer stabiel (en zeer saai) was - laat de groeiende onzekerheid en angst zien onder investeerders, die steeds minder investeringen als veilig zien. 

Ook andere kernlanden binnen de euro zone zien de rentes op hun staatsleningen nu oplopen. Zo steeg de rente op Franse 10 jarige staatsobligaties tot boven de 3,7%, terwijl die op Belgische staatsobligaties al richting de 5% gaat. Spaanse 10-jarige staatsobligaties zijn gestegen tot rond de 6,4% en zelfs het verschil tussen Nederlandse en Duitse staatsobligaties loopt op; de Nederlandse rente is nu 2,4%, waar die in Duitsland 1,8% is, een verschil van 60 basepoints. 

De Europese Centrale Bank koopt ondertussen Spaanse en Italiaanse staatsobligaties op om de rente te drukken en de markten te kalmeren, maar de weerstand in Duitsland hiertegen groeit met de dag. Wolfgang Franz, hoofd van Duitsland's panel van economische adviseurs, noemt het in de Frankfurter Allgemeine Zeitung van vandaag een "dodelijke zonde". 

"Alle historische ervaring, niet in de laatste plaats in Duitsland zelf, laat zien dat het monetariseren van staatsschuld een van de grootste doodzonden van een centrale bank is" aldus Franz, die daarmee refereerde aan de hyperinflatie in Duitsland in de jaren 30, die wordt gezien als mede oorzaak van de opkomst van het nationaal-socialisme destijds. 

Dichtstbijzijnde support voor de EUR/USD op de forex ligt rond $1,3405, wat de 76,4 retracement is van de rally van oktober - met een eerste versteviging rond $1,3421 - het dieptepunt van gisteren. 

De koers van de euro is tijdens de Aziatsiche sessie onder de $1,35 gedoken op de forex, het laagste punt in een maand. Aanleiding is het verder verslechterde sentiment rond de euro crisis, nadat de rente op 10 jarige Italiaanse staatsobligaties opnieuw boven de 7% schoot.

Het belangrijkste valuta paar op de forex, de EUR/USD, daalde de afgelopen dagen al van $1,38 tot iets boven de $1,35, maar tijdens de Azatische sessie schoot de euro dollar snel verder naar beneden, tot een dieptepunt van $1,3437. In het eerste uur na opening van Frankfurt herstelde de koers zich weer tot rond de $1,35. 

Nadat Silvio Berlusconi afgelopen zaterdag aftrad als premier en Mario Monti door de Italiaanse President Napolitano benoemd werd als informateur, leken de markten in kalmer vaarwater te komen, maar vooralsnog is daar in werkelijkheid weinig van te merken. Investeerders zijn blij met het vertrek van Berlusconi, maar Italie staat nog steeds voor een serie zeer pijnlijke bezuinigingen en economische hervormingen. 

Masafumi Yamamoto, hoofd forex strategist bij Barclays: "It's not clear if a new government in Italy can carry out measures that would satisfy the market. I would not be surprised if the euro falls to around $1,30 within two weeks."

Hoewel er wel vertrouwen is in de technocratische capaciteiten van 'Super Mario', een politiek econoom met veel 'Brussel' ervaring als Euro Commissaris, eerst voor de Interne Markt en later voor Mededinging, is de grote vraag of hij voldoende steun kan vinden in het parlement voor de nodige hervormingen en bezuinigingen. 

In Athene, waar onlangs ook plaats werd gemaakt voor een technocratische premier, Lucas Papademos, hebben de conservatieven laten weten niet te zullen buigen voor "bevelen uit Brussel". Later vandaag zal er een vertrouwensstemming plaats vinden in het Grieks parlement over de 6 dagen oude Griekse regering. 

De kans is overigens groot dat die vertrouwensstemming, die Papademos een mandaat van 3 maanden zou geven om bezuinigingsmaatregelen door te voeren, zodat de tweede Griekse bailout van 130 miljard euro doorgang kan vinden. 

De Griekse minister van financien, Evangelos Venizelos: "What is being created here is a final chance for our country, a chance that must be exploited to the utmost. This government has a specific mandate. It is of limited duration, yes, obviously, but it has historic potential."

Het feit dat de rente op Duitse staatsobligaties de afgelopen dagen nauwelijks is gedaald, ondanks dat de rente op staatsobligaties van zwakkere landen is gestegen, baart sommige analisten ook zorgen. Ze zien het als een teken dat de europese crisis zelfs bij de poorten van Duitsland is aangekomen.

Daisuke Uno, hoofd forex strategie Sumitomo Mitsui Bank: "In the past, the spreads of periphery countries gained as their bond yields rose, while German bund yields fell. But these days bund yields hardly fall. What this means is that the debt domino is almost reaching Germany." 

Dichtstbijzijnde support voor de EUR/USD ligt rond $1,3405 - 10, wat de 76,4 retracement is van de rally in oktober. Als deze support gebroken wordt lijkt de weg vrij te liggen voor de euro dollar om te dalen tot $1,3145, het dieptepunt van 4 oktober op de forex.

De afgelopen dagen opnieuw toegenomen onrust over de Europese schuldencrisis zet valuta als de Nieuw-Zeelandse en Australische dollar, die worden gezien als riskanter dan bijvoorbeeld de U.S. dollar en de Yen, onder druk op de forex.

De Nieuw-Zeelandse dollar, ook wel Kiwi genoemd, is sinds zondagavond stevig gedaald ten opzichte van Amerikaanse dollar. De NZD/USD daalde van 0,7920 tot 0,7726 rond 9.00 vanochtend.

Ook de Australische dollar moest het ontgelden op de forex. De afgelopen uren daalde de AUD/USD van 1,0225 tot 1,0161. De koers van de Aussie is sindsdien echter weer wat hersteld, nadat bekend werd uit de notulen (de zogenaamde 'minutes' ) van de rentevergadering van de Australische Centrale Bank, dat er gerede kans bestaat dat de Reserve Bank de rente voorlopig onveranderd zal laten. Afgelopen 1 november verlaagde de Reserve Bank de rente nog van 4,75% tot 4,5%.

Thomas Averill, directeur currency en rente risiko management bij Rochford Capital: "Aussie and kiwi reamain vulnerable to the downside. The market is still very skeptical that the European problem can be solved any time soon. Skepticism within the European bond market followed through into general risk aversion." 

De Nieuw-Zeelandse en Australische dollar worden ook wel commodity currencies genoemd, en zijn als zodanig erg gevoelig voor de groeiperspectieven van de wereldeconomie. Een gezonde wereldeconomie betekent hogere prijzen voor grondstoffen als olie, koper en ijzererts, waar grondstoffen exporteurs als Nieuw-Zeeland en Australie bovengemiddeld van profiteren. Omgekeerd hebben deze landen vaak ook meer last van mondiale economische malaise. 

Veiling Italiaanse staatsobligaties

De veiling van Italiaanse 5-jarige staatsobligaties bevestigde gisteren de vrees van veel economen, dat de schrik er goed in zit onder investeerders wat betreft Italie. Het land verkocht voor 3 miljard euro aan 5 jarige obligaties, maar moest daar de record rente van 6,29% voor betalen, de hoogste rente sinds juni 1997. Op de vorige veiling van 5-jarige staatsobligaties was de rente 5,32%, bijna een vol procentpunt lager dus. 

Voormalig EU Commissaris Mario Monti, de beoogde nieuwe Italiaanse premier na het vertrek van Silvio Berlusconi, heeft aangegeven tot de verkiezingen van 2013 te willen regeren. Gisteren bleek al dat er vanuit verschillende politieke partijen verzet is tegen een aantal van zijn bezuingings- en economische hervormingsvoorstellen.

De Italiaanse staatsschuld is met 1.900 miljard euro de op twee na hoogste ter wereld. 

Ook de koers van de EUR/USD kwam gisteren onder hernieuwde druk. Het belangrijkste valuta paar daalde van rond de $1,3800 tot $1,3575 rond 9.00 vanochtend op de forex. 

De euro begon de week op de forex positief ten opzichte van de dollar, met een uitbraak tot boven de $1,3800. De EUR/USD (euro dollar) moest de winst echter al snel weer prijsgeven, met het oog op een nieuwe veiling van Italiaanse staatsobligaties, later vandaag.

Het vertrek van Silvio Berlusconi en het benoemen van de partijloze technocraat en econoom Mario Monti als Italiaanse informateur, met de opdracht een nieuwe regering samen te stellen, werd door financiele markten wereldwijd positief ontvangen. De verwachting is dat Monti als premier een goede kans heeft om de noodzakelijke economische hervormingen en bezuinigingen door te voeren, in een kabinet van nationale eenheid.

In de nabije toekomst biedt het aftreden van Berlusconi echter geen tastbare voordelen, noch heeft zijn vertrek impact op de fundamentele tekortkomingen binnen de euro zone op het gebied van eenduidigheid van politiek, fiscaal en begrotingsbeleid. Veel forex analisten verwachten daarom dat de euro onder druk zal blijven op de forex.

In een interview op de Duitse televisie, op zondagavond, liet Duitse kanselier Angela Merkel merken dat ze zich daarvan bewust is. "Ik denk dat het belangrijk is om degenen die staatsobligaties kopen duidelijk te maken dat we meer Europa willen, stap voor stap; dat de Europese Unie, en de euro zone in het bijzonder, samen verder groeien. Als we daar niet in slagen dan zal niet worden geloofd dat we de problemen onder controle zullen krijgen." 

Merkel stelde verder dat de volgende stap voor de euro zone het completeren van een "fiscale unie" was, gevolgd door stap voor stap richting een "politieke unie" te gaan. 

Jan Techau, directeur van het European center of the Carnegie Endowment for International Peace: "Merkel wants far more centralized euro fiscal oversight so that something like Greece can never happen again. There seems to be some kind of deal between Merkel and Sarkozy on this." 

Merkel en Sarkozy hebben al laten doorschemeren geen bezwaar meer te zullen hebben tegen de introductie van zognaamde eurobonds wanneer de fiscale unie een feit zou zijn.

Tot die tijd zullen landen echter hun eigen schulden moeten blijven financieren, wat de afgelopen anderhalf jaar de achilleshiel van de Europese schuldencrisis is gebleken. Griekenland, Portugal en Ierland moesten alledrie om een bailout aan Europa vragen omdat de rente die gevraagd werd om hun staatsobligaties te kopen langere tijd boven de 7% bleef, een niveau dat op de langere termijn onhoudbaar is. 

Vorige week kwam ook de Italiaanse rente dik boven de 7% uit - op 7,6%. Later daalde de rente weer, maar de schrik zit er goed in, omdat gebleken is dat ook de herfinanciering van de  Italiaanse staatsschuld - met 1.900 miljard euro de op twee na grootste ter wereld - wel eens onhoudbaar zou kunnen blijken te zijn. 

Vanmiddag wordt een veiling voor 5-jarige Italiaanse staatsobligaties gehouden, ter waarde van 3 miljard euro. Wanneer blijkt dat de rente die kopers vragen opnieuw is gestegen, zal de onrust op de financiele markten opnieuw snel toenemen. 

De EUR/USD steeg zondagavond na opening tot $1,3810, om in de afgelopen uren te dalen tot onder de $1,3710, wat ook onder de sluiting van $1,3740 is van afgelopen vrijdag op de forex. 

De koers van de euro op de forex was de afgelopen stabiel, nadat duidelijk werd dat na Griekenland ook Italie binnenkort een nieuwe regering krijgt. Forex analisten zijn wel sceptisch over de houdbaarheid van de huidige koers van de euro op de langere termijn.

Premier Berlusconi heeft aangegeven bereid zijn op te stappen nadat zijn economisch hervormingspakket is goedgekeurd. De Italiaanse Senaat zal vandaag al stemmen over dat pakket. Zaterdag zal de Kamer van Afgevaardigden er vervolgens over stemmen. Volgens Kamervoorzitter Gianfanco Fini zal Berlusconi "een minuut later" opstappen. 

Berlusconi zal waarschijnlijk worden opgevolgd door de technocraat Mario Monti, voormalig EU commissaris. James Walston, professor politicologie aan de Amerikaanse universiteit van Rome: "Monti is by far the best candidate to lead a technocrat government, which is the only way out of Italy's predicament."

Onderdeel van de bezuinigings- en hervormingsmaatregelen waarover vandaag gestemd wordt zijn het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd naar 67 in 2026, het ophalen van 15 miljard euro met de verkoop van onroerend goed en het openbreken van gesloten beroepen over een periode van 12 maanden. 

De rente op Italiaanse 10-jarige staatsobligaties daalde gisteren weer onder de 7%, nadat eerder een record hoogte van 7,6% was bereikt, een niveau dat volgens economen absoluut onhoudbaar is op de langere termijn. De Italiaanse staatsschuld is 120% van het BBP en het begrotingstekort over 2010 is 4,6%. De Europese Commissie zei gisteren dat de Italiaanse economie waarschijnlijk zal krimpen in het vierde kwartaal. 

Hoewel Griekenland en Italie de aankomende weken mogelijk in rustiger vaarwater zullen komen, nu twee ervaren, zakelijke politici met goede banden in Brussel aan het roer komen te staan van de twee geplaagde landen, zien veel forex traders vooralsnog weinig verandering voor de lange termijn zwakte van de euro.

Mitul Kotecha, hoofd forex strategie bij Credit Agricole Hong Kong: "Euro, to me, is still very much a sell on rallies. I still think it's going to be some time before we see a sustained drop in Italian bond yields." 

Daisuke Karakama, markt econoom bij Mizuho Corporate bank deelt die uitspraak. "To think that the debt problems will settle down just because a potential successor to Berlusconi has emerged, would be being too optimistic. We don't know whether a new government would be able to persuade the public and impose painful measures."

Stevige support voor de EUR/USD ligt mogelijk rond $1,3405, de 76,4% retracement van de rally van het valuta paar van $1,3145 naar $1,4248.

Met het oplopen van de rente op 10 jarige Italiaanse staatsobligaties boven de 7% is de Italiaanse crisis snel in woester water gekomen. De euro is als gevolg hiervan opnieuw sterk onder druk komen te staan.

In 24 uur tijd daalde de koers van valuta paar EUR/USD met 350 pips, van $1,3850 tot $1,3500. Ook ten opzichte van andere belangrijke valuta verloor de euro veel terrein op de forex. De GBP/USD daalde in 24 uur tijd van 1,6100 tot 1,5900 en de EUR/JPY daalde van 107,20 tot 104,75.

De rente op Italiaanse 10-jarige staatsobligaties steeg gisteren to 7,25%, ondanks dat de Italiaanse premier Silvio Berlusconi eerder had laten weten bereid te zijn af te treden. De stijgende rente heeft volgens analisten te maken met het feit dat Italie - in tegenstelling tot Griekenland, Portugal en Ierland - te groot is om te redden. 

Eric Cahney, hoofd econoom bij AXA SA: "The market is testing the commitment of the euro zone's stewards. Italy is the real crisis battleground."

De Italiaanse staatsschuld is met 1.900 miljard euro groter dan die van Griekenland, Spanje, Portugal en Ierland samen. De Italiaanse staatsobligatiemarkt is dan ook de op twee na grootste ter wereld, en de Italiaanse economie is de 8ste mondiale economie.

Italie wordt vaak 'too big to fail, too big to bail genoemd' en de realiteit daarvan wordt nu snel duidelijk. John Higgins, econoom bij Capital Economics: "While Italy is considered too big to fail, she may be too big to save unless there is a major change of attitude towards resolving the crisis. Things could be about to turn very ugly." 

Vorige week wees Berlusoni een aanbod van het IMF tot financiele bijstand nog af, alhoewel hij het IMF wel toestond om de Italiaanse economische hervormingen de aankomende tijd te begeleiden. Bijstand van de IMF behoort nog steeds tot de mogelijkheden, maar wordt wel gezien als een paardemiddel, omdat het IMF zware eisen zal stellen aan het helpen met het opschonen van de uit de hand gelopen Italiaanse staatsschuld. 

Een voorlopig oplossing kan ook zijn het putten uit de fondsen van de European Financial Stability Facility (EFSF). Ieder land uit de eurozone kan daar zonder al te veel moeilijkheden tot 10% van zijn BBP lenen, wat in het Italiaanse geval neerkomt op zo'n 160 miljard euro. 

Een andere oplossing zou lenen bij de Europese Centrale Bank kunnen zijn, maar daar is de ECB zelf fel tegen, net als het grootste land in de eurozone, Duitsland. 

Verschilende economen wijzen erop dat de Italiaanse crisis de eurolanden zal dwingen tot het maken van echte, harde keuzes, in plaats van het pappen en nathouden van de afgelopen maanden. Of de sterke eurolanden gaan verder met elkaar en laten de zwakkere eurolanden aan hun lot over, of de eurozone krijgt een federalistische structuur, waarin landen meer souvereiniteit opgeven in ruil voor grotere steun over en weer. 

Het bericht dat de Italiaanse premier Silvio Berlusconi heeft aangegeven bereid te zijn op te stappen, veroorzaakte een relief rally voor de euro en op de aandelenbeurzen. Berlusconi's vertrek zal voorlopig echter geen einde maken aan de problemen in de Italiaanse economie, de grote Italiaanse staatsschuld en de noodzaak om ingrijpende economische hervormingen door te voeren.

De koers van de EUR/USD steeg gisteravond op de forex van rond de $1,3770 tot $,13850. Er was een korte spike boven de $1,3850, maar die resistance bleek al snel een stuk te sterk voor de ad hoc euro bulls. De relief rally was dan ook al snel over. Rond 9.00 vanochtend noteerde valuta paar EUR/USD $1,3785. 

Het vertrek van Berlusconi kan op termijn ook een extra negatief effect hebben op de financiele markten, omdat duidelijker zal worden dat de Italiaanse problemen niet voorbij zijn met zijn vertrek. 

Yuuki Sakurai, CEO van Fukoku Asset Management: "The news helped stabilise the euro and prompted investors to buy back shares, but there is still uncertainty on the euro as reshuffling its leader alone doesn't guarantee Italy's fiscal situation will improve." 

De rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties liep gisteren - voordat bekend werd dat Berlusconi bereid is te vertrekken - op tot 6,75%, de hoogste Italiaanse rente sinds het begin van de euro.

Terwijl de nieuwe problemen rond Griekenland zorgden voor een acceleratie van de verslechtering van de positie van Italiaanse staatsobligaties, zorgt de groei van de Italiaanse crisis op zijn beurt voor een terugkeer van de problemen voor Portugal en Ierland, waar het de afgelopen maanden juist relatief stabiel was. 

Neil Mellor: "The analogy I've used is the old-fashioned rock climbers, all chained together. One man can be springing ahead, but still be pulled back if another one falls." 

De dichtstbijzijnde resistance voor de EUR/USD ligt op $1,3800, gevolgd door de $1,3850 die gisteravond te sterk bleek. De $1,3850 is de 38,2% retracement van de val van het valuta paar van $1,4248 naar $1,3608, in oktober.

De sterke stijging van de EUR/USD vorige maand, toen Europese leiders bekend maakten een nieuwe deal te hebben gesloten om de Europese schuldencrisis het hoofd te bieden, zorgt ervoor dat er onder forex traders weinig animo is om de euro al te agressief te shorten op de valuta markt.

De Zwitserse Franc daalt voor de tweede dag op rij, nadat gisteravond ook de Vice-President van de Zwitserse Centrale Bank (SNB) liet merken dat de Franc mogelijk nog steeds te duur is. De afgelopen twee dagen steeg de EUR/CHF daardoor met zo'n 250 pips, nadat deze de weken daarvoor in de range tussen de 1,20 en 1,22 had bewogen.

In een interview in een Zwitserse krant had de President van de SNB, Phillip Hildebrand, zondag al gezegd bereid zijn meer maatregelen te nemen om de stijging van de Zwitserse Franc verder aan banden te leggen.

Gisteravond was het de beurt aan zijn Vice-President, Thomas Jordan. "We are extremely affected by the crisis. Our mandate is very clear, we need to deliver price stability and make a contribution to the stabilization of the economy. We are monitoring the situation permanently. We are analyzing it and if there is a reason to act, we are obviously ready to take further measures." aldus Jordan. 

Forex analisten vermoeden dat de SNB de minimale wisselkoers van de Euro met de Franc liever ziet rond de 1,30 - 1,40, in plaats van rond 1,20. Begin september intervenieerde de Zwitserse Centrale Bank met succes op de forex, door net zolang Zwitserse Franc te verkopen tot de koers gedaald was tot 1,20. De SNB maakte daarbij bekend het niveau van 1,20 te verdedigen met alle mogelijke middelen. Dat heeft blijkbaar indruk gemaakt op de forex traders, want sindsdien zijn er geen uitstapjes van de EUR/CHF geweest onder de 1,20.

Voor het moment houdt de SNB het bij dreigen. Thomas Costerg, econoom bij Standard Chartered Bank: "The verbal threat is already some sort of intervention, and it has worked well so far. The Swiss franc has weakened over the past days, trading below the cap, despite escalating euro-area debt crisis and therefore solid safe-haven flows."

De EUR/CHF is sinds de opening van de forex zondagavond gestegen van rond de $1,20 tot boven de $1,2250 dinsdagmorgen.

Euro onder druk door Berlusconi

De euro is op de forex de afgelopen uren verder gedaald, in aanloop naar een belangrijke stemming in het Italiaanse parlement, later vandaag.

De stemming is over de begroting voor het aankomende jaar, wat in Italie normaal gesproken een routine kwestie is, maar nu is verworden tot een mogelijke motie van wantrouwen voor de Italiaanse regering, in het bijzonder voor Silvio Berlusconi.

De onrust over Italie is de afgelopen dagen sterk gestegen. De rente op Italiaanse 10 jarige staatsobligaties is gestegen tot een record hoogte van 6,83%. Economen wijzen erop dat Italie de afgelopen weken vrijwel hetzelfde patroon heeft gevolgd dat ook Griekenland, Ierland en Portugal volgden voordat ze een bailout nodig hadden. Een rente die eerst oploopt tot boven de 6%, waarna de behoefte onder investeerders afneemt en veilingen van staatsobligaties ondertekend zijn, vervolgens een periode waarin de rente stijgt tot boven de 6,5% en dan richting de magische alarmbellen fase van 7%. 

Robert Renni, forex strateeg bij Westpac Banking Corp: "We're talking about the third-largest government bond market in the world going into a meltdown situation. Look for opportunities to sell into euro strength."

De euro is de afgelopen uren flink gedaald op de forex, nadat opluchting over het nieuws over een Griekse regering van nationale eenheid snel plaats maakte voor onrust over Italie, waar de regering Berlusconi aan een zijden draadje hangt.

Na opening steeg valuta paar EUR/USD aanvankelijk tot $1,3839, maar de rally werd al snel omgebogen in een val tot in de buurt van $1,3700. De support op $1,3700 hield vanochtend rond 9.30 Nederlandse tijd nog stand.

Doordat de fundamenten van onzekerheid rond de Europese crisis onveranderd zijn, is er onder forex traders steeds veel animo om short posities op de euro in te nemen zo gauw positief nieuws een rally van de gemeenschappelijke currency veroorzaakt. 

De plaaggeest van de week voor de euro is Italie, waar dinsdag een stemming is in het parlement over de begroting. Normaal gesproken is dit een routine stemming, maar de steun voor Berlusconi is de afgelopen weken snel afgebrokkeld, en het is mogelijk dat er dinsdag voldoende tegenstand vanuit het parlement wordt geboden om Berlusconi het regeren de facto onmogelijk te maken. 

Italie is het op twee na grootste land in de eurozone - na Duitsland en Frankrijk - en heeft een staatsschuld van 1.900 miljard euro. 'Too big to fail, too big to bail' wordt daarom wel over het land gezegd. De rente op Italiaanse 10-jarige staatsobligaties liep vorige week op tot 6,48%; een niveau van 6% op hoger op staatsobligaties wordt door economen als onhoudbaar op de langere termijn gezien. 

Italie moet dringend economische hervormingen en bezuinigingen doorvoeren, en Berlusconi heeft al wel veel beloofd aan de Europese leiders, maar voorlopig is het bij beloftes gebleven. Vorige week besloot Italie het IMF vrijwillig om assistentie te vragen om de financien weer op orde te krijgen. 

Zwitserse Franc

Het valuta paar EUR/CHF (euro franc) is sinds de opening van de forex sterk gestegen, nadat de President van de Zwitserse Centrale Bank, Philipp Hildebrand (SNB) in een interview in de Zwitserse krant NZZ am Sonntag zei dat, wanneer de Zwitserse franc niet verder in waarde daalt "it could lead to deflationary developments and weigh heavily on the economy. We are ready to take further measures in case economic prospects and a deflationary development should require it." aldus Hildebrand. 

Eerder dit jaar stelde de SNB met succes een bodem in van minimaal 1,20 Zwitserse Franc voor 1 Euro , om de waardestijging van de Zwitserse Franc ten opzichte van de euro een halt toe te roepen. De SNB gaf daarbij aan die grens van 1,20 met alle mogelijke middelen te verdedigen. 

Sinds de grens begin september 2011 is ingesteld, is de waarde van de EUR/CHF niet meer onder de 1,20 geweest. 

Vanochtend steeg de EUR/CHF van rond de 1,2200 tot boven de 1,2370 op de forex. Forex traders denken dat de nieuwe cap mogelijk rond de 1,30 zal liggen. 

Mike Burrowes, forex strategist bij Bank of New Zealand: "The talk is that he sees a balanced exchange rate at somewhere between 1,30 and 1,40. There may be some thinking in the market that they'll look to shift the peg up." 

De Amerikaanse werkgelegenheid is waarschijnlijk met een kleine 100.000 banen is gestegen in oktober. Dat verwachten analisten ten aanzien van de zgn. non-farm payrolls die vanmiddag om 13.30 Nederlandse tijd door het bureau of labor statistics bekend zullen worden gemaakt.

Het Amerikaanse werkgelegenheidscijfer wordt gezien als een van de belangrijkste graadmeters van de Amerikaanse economie, niet in de laatste plaats omdat zo'n 70% van het Amerikaanse BBP wordt veroorzaakt door binnenlandse bestedingen.

Op de forex zorgt de publicatie van de Non-Farm payrolls vaak voor tijdelijke volatiliteit, waar day-traders snelle winsten proberen te pakken direct na bekendmaking van de cijfers. 

De gemiddelde verwachting is een stijging van de werkgelegenheid met zo'n 95.000 banen, iets minder dan de 103.000 die de Amerikaanse economie er vorige maand kon bijtellen. Een dergelijke groei is nauwelijks genoeg om te compenseren voor de nieuwe werkzoekenden die maandelijks de arbeidsmarkt betreden. 

Economen stellen dat de werkgelegenheid een jaar lang met 150.000 banen per maand moet groeien om de werkeloosheid met ongeveer een half procent te laten dalen. Het werkelooheidspercentage was de afgelopen 4 maanden 9.1% en staat al sinds februari 2009 boven de 8%, de langste periode sinds 1948. 

Federal Reserve voorzitter Ben S. Bernanke sprak eerder deze week van een economisch herstel dat "frustratingly slow" was, waardoor de Fed overweegt meer stimuleringsmaatregelen te nemen. 

Ryan Sweet, senior econoom bij Moody's Analytics: "It's painfully slow healing. The outlook really hinges on improvement in hiring to support faster consumer spending. The odds favor another round of monetary easing." 

Additionele stimuleringsmaatregelen van de Fed kunnen de dollar onder druk zetten op de forex, alhoewel op dit moment de valuta handel vrijwel volledig beheerst wordt door de Europese crisis. 

Griekse onrust

Na een 'rollercoaster' week op de financiele markten - veroorzaakt door de Griekse premier Papandreou, die maandag onverwacht bekendmaakt een referendum te willen houden over de EU deal - keerder gisteravond enigszins de rust terug op de forex, nadat de Griekse regering bekend maakte dat er toch geen referendum zou komen. 

De verwachting onder forex traders is echter dat de rust van korte duur zal zijn, omdat de onzekerheid over Griekenland en de politieke instabiliteit daar deze week flink is toegenomen. Papandreou heeft veel steun verloren, niet alleen bij zijn Europese partners, maar ook in zijn eigen politieke partij.

Later vandaag zal er een vertrouwensstemming worden gehouden in het Griekse parlement, waar Papandreou's coalitie nog slechts een meerderheid van 2 zetels heeft. Het is onduidelijk of Papandreou de vertrouwensstemming zal overleven. 

Teppei Ino, forex analist bij Bank of Tokyo Mitsubishi: "If Greece is heading for a general election and no party looks able to win an outright majority, which appears quite likely now, then the crisis will only deepen." 

Door deze onzekerheid is de stijging van de euro - die volgde op het nieuws dat er toch geen referendum zou komen - beperkt gebleven. De EUR/USD kwam gisteren niet verder dan $1,3855, dichtbij de 38.2% retracement van de daling vanaf de piek van $1,4248, die op 27 oktober bereikt werd. Verwachting onder forex analisten is dat de EUR/USD voorlopig waarschijnlijk niet door de $1,40 zal kunnen breken op de forex. 

Europese leiders houden in toenemende mate rekening met een Griekse exit uit de euro, nadat de Griekse premier Papandreou bij zijn voornemen blijft om een referendum over de EU deal te houden.

Waar het voor Europese leiders tot een paar weken geleden nog ondenkbaar was om te praten over een mogelijke terugkeer van Griekenland naar de Drachme, lijkt het politieke tij nu gekeerd en het geduld met Griekenland uitgeput.

De Franse minister van Europese Zaken, Jean Leonetti: "Greece is something we can get over, something we can manage without."

Leonetti benadrukte dat er binnen de eurozone nog steeds de wil is om Griekenland te helpen, maar dat dat alleen zal gebeuren als Griekenland de bezuinigingsmaatregelen accepteert en de economie hervormt. "We can help them, we can save them, but we can't save people despite themselves. Just because the pill is bitter, it doesn't mean you shouldn't take it. The patient is very sick." aldus de minister. 

De Franse President, Nicholas Sarkozy, en de Duitse kanselier Angela Merkel hebben Papandreou gisteren in Cannes - waar de G20 bijeen komt voor een top - duidelijk gemaakt dat het referendum een 'in-or-out- vote is met betrekking tot het lidmaatschap van de eurozone, en dat er ook geen geld zal worden verstrekt aan Griekenland tot dat het referendum wordt gehouden. 

Dat betekent dat de zesde tranche van de Griekse bailout, die half november verstrekt zou worden, voorlopig buiten bereik van de Griekse overheid blijft. 

Het voornemen van Papandreou is nu om het referendum al begin December te houden, in plaats van ergens begin volgend jaar. In een land waarin alles tergend langzaam gaat in de ogen van West-Europa, zou het een klein wonder mogen heten als het referendum inderdaad over een maand gehouden wordt. Daar staat tegenover dat Griekenland erg gemotiveerd zal zijn om het referendum zo snel mogelijk te houden. 

Technisch gezien kan Griekenland overigens niet gedwongen worden de eurozone te verlaten. Als de Europese steun echter opdroogt zou het land weinig keus hebben en moeten terugkeren naar de Drachme.

Volgens een minderheid van economen zal dat het beste zijn voor Griekenland. Vaak wordt daarbij gerefereerd aan het bankroet van Argentinie, dat er 10 jaar later weer bovenop was. Daar staat tegenover dat Argentinie een 'emerging economy' is, omringd door andere 'emerging economies'. Griekenland is vooral een stagnating economy. 

Of het referendum er ook daadwerkelijk zal komen is nog onzeker. Er is veel weerstand in zowel het kabinet van Papandreou als in het parlement. Vrijdag zal er over worden gestemd. 

De euro staat ondertussen onder druk op de forex door de onzekerheid over de toekomst van de eurozone. De EUR/USD is de afgelopen dagen van $1,4150 tot $1,3620 gedaald.

Robert Rennie, hoofd forex strategist bij Westpac Banking Corp is pessimistisch over de koers van de euro in geval van een exit van Griekenland. "I can't come up with a plan to allow Greece to leave the euro, not without experiencing intense capital flight. I don't think there's anything here to make the euro bounce. The risks certainly point in the direction of weakness."