testblog

Deputy managing director van het IMF, Naoyuki Shinohara, zei gisteren dat de EU er vooralsnog niet in is geslaagd om het sceptisme bij investeerders over het oplossen van de schuldencrisis weg te nemen. 

De rally van de euro dollar van de afgelopen dagen werd volgens forex analisten veroorzaakt door gunstig verlopen uitgiftes van staatsobligaties door Portugal, Spanje en Italie. Vooral voorafgaand aan de Portugese uitgifte was de forex markt nerveus.

In de afgelopen twee weken is de EUR/USD eerst zo'n 400 pips gezakt, om vervolgens deze week zo'n 400 pips te stijgen onder invloed van optimisme op de staatsobligatie markt.

Shinohara merkte gisteren in Tokyo op dat de rente op Griekse Ierse staatsobligaties "still remain very high, despite the rescue packages."  

"That means that skepticism over the sustainability of their debt in the market hasn't been cleared away." aldus de IMF managing director. Shinohara raakt hiermee aan een punt dat ook door veel economen en grote beleggers al is aangehaald, namelijk dat landen als Griekenland, Ierland en Portugal op een gegeven moment niet kunnen ontkomen aan een vorm van schuld herstructurering. 

Zonder economische groei en gebukt onder een grote schuldenlast waar hoge rentes over moeten worden betaald is het vrijwel onmogelijk om weer op een gezond financieel pad te komen. Shinohara geeft ook aan dat naast bezuinigingen moet worden gezorgd voor meer economische groei. "It's important that countries reduce their budget deficit, but they also need to tackle structural issues including boosting growth and lowering unemployment." 

Een echte oplossing van de schulden crisis kan volgens veel analisten alleen komen door de zwakkere landen middels Europese staatsobligaties onder de bescherming van de sterke euro landen te brengen, in combinatie met overdracht van nationale fiscale en budgetaire bevoegdheden aan Brussel. Maar betwijfeld wordt of dat er in de nabije toekomst in zit. 

De Duitse bondskanselier Merkel zei deze week dat "We're saying what we've always said since the Greek crisis: We will stand by the euro." Duitsland heeft echter ook al meerdere malen aangegeven niets te zien gezamenlijke Europese staatsobligaties, uitbreiding van het noodfonds of overdracht van fiscale en budgetaire bevoegdheden aan Brussel. 

Voorlopig zal de rollercoaster ride van de euro op de forex dus nog wel even aanhouden. 

De succesvolle veiling door Portugal van 1,25 miljard euro aan staatsobligaties gaf de euro op de forex een flinke duw in de rug. Vooraf was er veel nervositeit op de valuta markt over de Portugese veiling, maar door het succes ervan is er op het moment meer rust over Spanje.

Pavan Wadhwa, hoofd rente strategie bij JPMorgan Chase: "I don't anticipate any issues, especially since the Portugal auction went fairly well. The bigger question was Portugal and that came through."

De euro dollar steeg zo'n 1,5%, tot 1,3145. Ook andere europese valuta profiteerden van de optimistische stemming rond de euro. Zo stegen ook de Britse pond en de Zwitserse franc aanzienlijk. 

Spanje wil vandaag voor 3 miljard euro aan vijfjarige staatsobligaties uitgeven. Gisteren noteerde de rente op bestaande Spaanse staatsobligaties 4,813% op de secondaire markt. Ter vergelijking: op 4 november vorig jaar, rond de laatste Spaanse staatsobligatie veiling, was de rente nog 3,576%. 

De succesvolle Portugese uitgifte zorgde voor een daling van de spread tussen Spaanse en Duitse obligaties met 15 basis points, oftewel 0,15%. Dit was de grootste daling sinds afgelopen 2 December. De Spaanse Ibex index van de 35 belangrijkste aandelen steeg zelfs met 5,4%, de grootste stijging sinds mei vorig jaar. 

Ook uit China kwam alvast een steuntje in de rug voor Spanje. De Chinese Vice minister van buitenlandse zaken, Fu Ying, gaf aan dat Spanje eerder al Spaanse schulden had opgekocht en dat zou blijven doen. Hij herhaalde daarmee het commentaaar van vorige week van de Chine Vice Premier Li Keqiang.

Toch is het niet alleen een oplopende rente op staatsobligaties dat Spanje bedreigt. Ook de Spaanse banken hebben veel geld nodig om de verliezen op te vangen die zijn gemaakt in onder ander de Spaanse vastgoed sector. 

Volgens credit rating agency Moody's hebben Spaanse banken mogelijk nog zo'n 25 miljard euro nodig om te voldoende te kunnen recapitaliseren. Bovendien hebben Spaanse banken ook voor zo'n 78 miljard aan leningen uitstaan in Portugal. Een Portugese bailout zou de problemen voor Spaanse financiele instellingen dan ook kunnen versterken. 

Ondanks de succesvolle uitgifte door Portugal gisteren, gaat het gerucht dat op de eerstvolgende EU top in Brussel, aankomende 4 februari, onder andere een bailout van Portugal zal worden aangekondigd ter waarde van zo'n 60 miljard euro. 

De Portugese Premier Jose Socrates zei gisteren dat zijn land helemaal geen bailout nodig heeft en dat de staatsobligatie veiling van 1,25 miljard euro een "succes from any angle" was. Maar verschillende forex analisten stellen dat het vieren van een succesvolle staatsobligatie uitgifte voor zo'n relatief klein bedrag op zich al een teken aan de wand is. 

Volgens econoom Christopher Pissarides, winnaar van de nobelprijs voor de economie in 2010, zou het instorten van de Spaanse economie het einde van de euro kunnen betekenen, omdat de EU niet voldoende middelen heeft om zo'n klap op te vangen.

"If Spain collapses the way Greece has collapsed I don't think the European Union has the resources to rescue it" aldus Pissarides.

Zijn opmerkingen komen op een moment dat de onrust over met name Spanje en Portugal bij investeerders en handelaren toeneemt. Beide landen moeten dit jaar opnieuw forse leningen uitzetten op de openbare kapitaalmarkt, terwijl kopers van die leningen steeds hogere rentes vragen. 

De Spaanse economie is veel groter dan die van de landen die tot dusver een EU bailout hebben gehad, Griekenland en Ierland. Het Spaanse BBP is bijna drie keer zo groot als dat van Griekenland en Ierland samen. Een Spaanse bailout zou dan ook enorme offers vragen van sterkere Euro landen. 

Pissarides daarover: "If Spain were to collapse then the money needed to rescue it would be so much that I doubt whether the stronger European nations, Germany in particular, would be either able or willing to accumulate all of the funds." 

Spanje zal morgen voor in totaal 3 miljard euro aan vijfjarige staatsobligaties veilen -Portugal brengt vandaag voor 1,25 miljard euro aan vijfjarige en 10jarige staatsobligaties op de markt. Tot nu toe was de vraag niet zozeer of er voldoende vraag zou zijn naar deze riskanter geachte staatsobligatie, maar vooral hoeveel hoger de gevraagde rente zou zijn. Het afgelopen jaar is de rente over nieuwe staatsobligaties voor landen als Griekenland, Ierland, Spanje, Portugal, Italie en ook Belgie met grote sprongen omhoog geschoten.

Op 30 november vorig jaar bereikte het verschil tussen rente op tienjarige Spaanse staatsobligaties en Duitse staatsobligaties een record van 298 basis points -oftewel 2,98%. Dat terwijl de gemiddelde spread tussen Duitse en Spaanse 10jarige staatsobligaties voor het afgelopen decennium zo'n 0,15% was. De Spaanse overheid moet op het moment dus substantieel meer rente betalen dan een jaar geleden, en dat heeft ook invloed op de begroting.

Spaanse banken staan voor eenzelfde probleem. De rentes op Spaanse banken obligaties staan op record hoogtes op en analisten vragen zich af hoe lang de banken die extra last kunnen blijven dragen. Alleen al in de aankomende vier maanden moeten Spaanse banken voor 30 miljard euro aan schuld herfinancieren op de openbare kapitaalmarkt. Voor het hele jaar gaat het om een totaal van 85 miljard euro. 

Zoso Davies, credit strategist bij Barclays: "What are the implications of paying this much for financing for several months or years? The question is how long can they stand the pain?"

Een vraag niet alleen voor de Spaanse banken, maar voor een groeiend aantal EU landen. 

Nadat China vorige week al had aangegeven meer Spaanse staatsobligaties te gaan kopen, gaf Japan vanochtend aan van plan te zijn om flink wat Ierse schuld op te kopen, om te voorkomen dat de Europese schulden crisis verder uit de hand loopt.

De euro yen steeg onmiddellijk zo'n 80 pips, tot 107,80, maar moest later een deel van de initiele stijging prijsgeven, om te consolideren rond de 107,50. Analisten verwachten de de EUR/YEN verder zal stijgen wanneer Japan inderdaad Europese schuld gaat opkopen. 

Takashi Kudo, manager van market information services bij NTT SmartTrade: "Japan is likely to buy European debt. These purchases may help allay worries over funding. This will probably be positive for the euro and negative for the yen." 

De Chinese Vice Premier Li Keqiang, die vorige week verschillende van de grotere Euro landen bezocht, waaronder Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk, zei na een ontmoeting met de Spaanse premier Zapatero vertrouwen te hebben in de Spaanse financiele markten. Hij beloofde dat zijn land meer Spaanse staatsobligaties zou gaan kopen. 

Li Keqiang had eerder overigens ook al aangegeven dat China "concrete action" zou nemen om Europa te helpen met zijn schulden crisis. 

Op een pers conferentie in Tokyo, zei de Japanse minister van financien, Yoshihiko Noda, vannacht (Nederlandse tijd) dat Japan van plan is om een flink deel van het schuld papier op te kopen dat volgende maand wordt uitgegeven om Ierland te ondersteunen.

Noda: "There is a plan for the euro zone to jointly issue a large amount of bonds late this month to raise funds to assist Ireland. It's appropriate for Japan to make a contribution as a leading nation to increase trust in the deal. We want to buy more than 20 percent." 

Het Europese noodfonds zal voor Ierland in totaal voor zo'n 34 miljard euro aan obligaties uitzetten voor 2011 and 15 miljard euro voor 2012. 

Ook de euro dollar profiteerde van het nieuws over de Japanse steun in de rug. Het valuta paar steeg in korte tijd zon 80 pips. Later werd deze winst echter vrijwel allemaal weer teruggegeven, onder invloed van optimisme over de Amerikaanse economie en de dollar.

De euro dollar daalde vanochtend tot het laagste punt sinds september 2010, nadat de koers van het belangrijkste currency pair eind vorige week ook al in mineur was afgesloten. Reden voor de snelle daling is bezorgdheid over het vermogen van de zwakkere euro landen om hun -forse- schulden te kunnen blijven financieren op de openbare kapitaalmarkt. 

Vooral in de eerste helft van dit jaar moeten veel euro landen nieuwe staatsobligaties uitschrijven om schulden te herfinancieren, en door de Griekse en Ierse bailout van vorig jaar is het vertrouwen in sommige euro landen sterk gedaald. Deze landen moeten hierdoor steeds hogere rentes betalen om hun staatsobligaties te kunnen wegzetten. 

Portugal was een van de euro landen die vorige week obligaties uitschreef, met een looptijd van 6 maanden. Die obligaties waren weliswaar 2,4 keer overtekend, maar de rente die Portugal bood was aanmerkelijk hoger dan wat het land een half jaar daarvoor moest betalen. 

Voor deze week staan Portugal, Spanje en Italie op het programma om staatsobligaties aan te bieden. De rentes die hierop worden aangeboden zullen wederom hoger zijn dan een maand geleden. Sean Callow, currency strategist bij Westpac Banking Corp: "It looks as though the market is pricing in some further deterioration in the sovereign debt story. The Portugal aucdtion on Wednesday will be closely watched. I see euro weakness continuing." 

De Euro verzwakte op de forex ten opzichte van alle belangrijke andere currencies. De EUR/USD dook onder de 1,29. De laatste keer dat dit gebeurde was 15 september 2010, maar toen doorbrak het valuta paar de 1,29 van de onderkant. De laatse keer dat de EUR/USD op weg naar beneden door de 1,29 schoot was op 12 augustus 2010. 

Portugal zal woensdag staatsobligaties voor 2014 en 2020 aanbieden, Italie zal op donderdag 2014 obligaties aanbieden en Spanje op dezelfde dag 2016 obligaties. Spanje en Italie moeten voor medio 2011 voor in totaal 400 miljard euro aan leningen uitschrijven op de openbare kapitaalmarkt. 

Ondertussen gaat het gerucht dat Duitsland wellicht toch bereid zal zijn om het noodfonds van 750 miljard euro te vergroten. Wellicht wordt dit op de volgende EU summit in Brussel, aankomende februari, besproken. Volgens de bron van het gerucht, het Duitse Handelsblatt, zou een aankondiging van het vergroten van het noodfonds wellicht samenvallen met een mededeling dat Portugal ook een bailout krijgt. 

De dollar is de afgelopen dagen ten opzichte van de meeste andere currencies sterk gestegen op de forex, voornamelijk onder invloed van gunstig nieuws over de Amerikaanse economie. Gisteren waren het vooral onverwacht goede cijfers over de Amerikaanse werkgelegenheid die de dollar rally aanjoeg op de forex.

De werkgelegenheidscijfers van ADP, een bedrijf dat de loonstrookjes voor veel Amerikaanse bedrijven opmaakt, waren met 297.000 nieuwe banen aanmerkelijk hoger dan de voorspelling van 100.000 nieuwe banen die door economen was gedaan. 

De ADP cijfers blijken vaak dicht in de buurt te zitten van de officiele non-farm payroll cijfers, die morgen (vrijdag) worden gepubliceerd door het Bureau of Labor Statistics. De non-farm payrolls staan voor de totale werkgelegenheid in de V.S. minus de agriculturele sector. 

De voorspelling van economen voor de officiele non-farm payrolls is een banengroei van 159.000, nadat er vorige maand een schamele 39.000 banen waren bijgekomen. De cijfers worden om 15:30 Nederlandse tijd bekend gemaakt en direct gepubliceerd op de economische kalender. 

Let wel: de forex markt is rondom de publicatie van deze cijfers vaak volatiel. Dat kan kansen opleveren voor intra-day traders, maar is ook extra riskant. 

Purchasing Managers Index

Ook een belangrijk maandelijks survey onder inkoop managers, de ISM Non-Manufacturing PMI, liet zien dat de situatie binnen bedrijven in rap tempo aan het verbeteren is. Vorige maand stond de index nog op 55 en voor deze maand was door analisten gerekend met een toename tot 55.6. In plaats daarvan steeg de index naar 57.1. Een meting boven de 50 duidt op expansie.

De PMI wordt samengesteld uit vragen die worden gesteld aan inkoop managers van zo'n 400 bedrijven. De inkoop managers wordt gevraagd om een cijfer te geven aan de werkgelegenheid binnen hun bedrijf, nieuwe orders, prijzen, voorraden etc.

Wanneer de officiele Non-Farm Payrolls publicatie moren laten zien dat de banengroei inderdaad aanmerkelijk groter is dan de gemiddelde voorspelling van economen, is er een goede kans dat de dollar rally aanhoudt. 

Sterkere euro landen gingen Portugal eerder deze week voor met de veiling van staatsobligaties, maar het Zuid-Europese land is het eerste van de als kwetsbaar beschouwde PIIGS dat dit probeert.

Portugal biedt vandaag voor 500 miljoen aan kortlopende staatsobligaties aan, looptijd 6 maanden, aflossing dus in juli 2011.  Afgelopen September verkocht Portugal ook al 6-maands staatsobligaties, toen voor een gemiddelde rente van 2,045%. De vraag naar die obligaties was toen 2,4 keer overtekend. 

Ter vergelijking: begin vorig jaar betaalde Portugal nog slechts 0,592% rente voor 6-maands staatsobligaties. 

Obligatie handelaren (fixed income traders) en forex traders zullen vooral de eerste helft van 2011 de handel in Europese staatsobligaties en obligaties van Europese banken nauwlettend in de gaten houden, op zoek naar tekenen van groeiende zwakte bij banken of zwakkere euro landen. 

Phyllis Reed, obligatie analist bij Kleinwort Benson Private Bank in Londen, over de obligatieveiling van Portugal: "People will be looking to see if yields are higher, and they might well be." (...) "The big question in the market for Portugal is, is it next in terms of a bailout? It may be that, sooner or later, that is what is going to happen." 

In de loop van het jaar zal Portugal voor in totaal 20 miljard euro aan staatsobligaties aanbieden. Voor het kleine Portugal is dat veel, maar het valt in het niet bij de 400 miljard euro die Spanje en Italie in het voorjaar van 2011 samen in totaal moeten ophalen op de openbare kapitaal markt. 

Risico's voor de euro

Euro watchers, valuta handelaren en beleggers zien 2011 in toenemende mate als een 'make or break' jaar voor de euro, vooral vanwege de grote hoeveelheden aan schulden herfinanciering van de zwakkere euro landen. 

De bekende econoom Joseph Stiglitz, Nobel prijs winnaar, gaf gisteren aan dat hij het voorstelbaar acht dat de euro verdwijnt als de schulden crisis niet wordt opgelost. 

Stiglitz stelde dat het huidige stabiliteitsfonds slechts "temporary relief for small countries" brengt en grotere landen niet kan redden in geval van nood. Hij tekende daarbij verder aan dat de fiscale situatie in Spanje en Italie kwetsbaar blijft en op termijn de euro onder grote druk kan zetten. 

Zonder "appropriate policies and balanced institutions" zoals een solidariteitsfonds voor stabiliteit op de lange termijn, zal de euro het wellicht niet redden, aldus Stiglitz. 

De dollar is in trek bij veel forex traders en investeerders omdat ze voorzien dat de economie van de Verenigde Staten in 2011 het aanmerkelijk beter zal gaan doen.

De dollar index, die de dollar uitzet tegen de euro, yen, zwitserse franc, canadese dollar, britse pond en sweedse kroon, steeg eind vorige week tot 79,028, na een dip in november van 75,631. Vanochtend rond 08.00 noteerde de dollar index 79,316. 

Nadat de Amerikaanse Centrale Bank, de Fed, begin november 2010 bekend maakte nog eens 600 miljard dollar extra in de economie te pompen, kwam er kritiek vanuit verschillende andere landen, die de V.S. betichtten van een 'weak dollar policy'. Sindsdien is de dollar echter flink gestegen op de forex.

Die stijging is te danken aan tekenen van economische groei in november en december 2010. Zo steeg de industriele productie in november met 0,4% -het meest in 4 maanden- en steeg de retail sales met 5,5%, de grootste stijging in 5 jaar tijd. 

Analisten voorspellen dat de economische groei in de V.S. in 2011 tussen de 3 en 3,5% zal zijn. Voor de EU wordt gerekend op 1,5% en voor Japan op 1,3%. Fabian Eliasson, hoofd currency sales bij Mizuho Financial Group in NY: "The recovery should be steady and should improve relatively better than the rest of the world, which is positive for the dollar."

Hoewel het Amerikaanse begrotingstekort inmiddels tot zo'n 1300 miljard dollar is gestegen en de Amerikaanse staatsschuld met 97% van het BBP tot alarmerende hoogte is gestegen, kijken investeerders op het moment vooral naar de economische groei perspectieven. 

Yousuke Hosokawa, currency dealer bij Chuo Mitsui Trust & Banking in Tokyo: "Overall U.S. data have been good and people started to expect a better economy in 2011." (...) "There is a possible logic that improved economic prospects leads to buying of the dollar." 

werkgelegenheid

Verwacht wordt dat ook de Amerikaanse werkgelegenheid is toegenomen, met ongeveer 140.000 banen. Aankomende vrijdag komende de non-farm payroll cijfers uit. De forex markt is tijdens de publicatie overigens doorgaans erg volatiel. Dit kan interessant zijn voor intra-day traders, maar voorzichtigheid is geboden. Zie de economische kalender voor de live publicatie.

Voor een daadwerkelijk duurzaam herstel van de Amerikaanse economie is het herstel van de werkgelegenheid noodzakelijk. Voor de Fed was het achterblijven van de banengroei ook een van de belangrijkste redenen om meer geld in de economie te pompen.

Zojuist werd overigens bekend dat de Duitse werkeloosheid in december 2010 onverwacht is toegenomen met 3.000 werkelozen. Het was de eerste werkeloosheidsstijging sinds februari 2010. 

De euro begint 2011 in mineur op de forex. De gemeenschappelijke valuta verloor terrein ten opzichte van vrijwel alle 16 belangrijkste currencies, door toenemende zorgen over de grootte en het bereik van de schuldencrisis in Europa.

Het Britse Centre for Economics and Business Research (CEBR), een denktank, schreef op 31 December dat het de kans dat de euro dit decennium overleeft op 20% schat. De belangrijkste reden is volgens het CEBR "The inability of the European institutions to get ahead of the curve. The real efforts to address the crisis have only come on the eve of utter collapse."

Het CEBR voorspelt verder dat -in geval de euro dit jaar niet opbreekt- "this could be the year when it (de euro) weakens substantially toward parity with the dollar." 

Frankrijk wil vandaag voor 8,5 miljard euro aan schulden financieren op de openbare kapitaalmarkt. Omdat er de aankomende weken meerdere euro landen de kapitaalmarkt betreden om geld op te halen verwachten forex traders dat de euro verder onder druk komt. 

Zowel obligatie handelaren als forex traders zijn op het moment nerveus waar het gaat om het herfinancieren van staatsschulden van sommige europese landen, en uit de kleinste signalen worden soms grote conclusies getrokken. 

Roberto Mialich, currency strategist bij UniCredit SpA: "We will be very surprised if the euro manages to hold the gains we saw at the end of 2010. There is a heavy calendar of debt auctions in the coming weeks so this is a potential drag for the euro." 

De euro dollar verloor sinds de opening in het nieuwe jaar vannacht meer dan 100 pips. Ook ten opzichte van de pond en de yen verloor de euro terrein. 

Analisten denken dat er in het voorjaar een nieuwe schulden crisis in europa kan uitbreken. Dan moeten Italie en Spanje namelijk voor zo'n 400 miljard euro aan nieuwe staatsobligaties uitgeven om hun schulden te herfinancieren. 

Na dagen van daling begon de pond dollar gisteravond te stijgen, doordat een belangrijke medewerker van de Britse Centrale Bank in een interview opmerkte dat hij verwacht dat de Britse rente stand op termijn weer zal stijgen.

Markets Director Paul Fisher gaf aan de Daily Telegraph aan dat hij verwachtte dat de rente stand "will head back to a normalized position of 5 percent."

Op dit moment staat de Britse rente op de historisch lage stand van 0,5%. Net als andere belangrijke centrale banken verlaagde de Britse Centrale Bank de rente in de tweede helft van 2008 en de eerste helft van 2009 in rap tempo, om te voorkomen dat de geldmarkt zou opdrogen. 

Ondanks de lage rente stand zijn banken nog steeds voorzichtig met het uitlenen van geld aan elkaar. Veel banken houden dan ook grote tegoeden aan bij hun Centrale Bank. 

De pond dollar reageerde direct op de forex, zoals te zien op onderstaande forex grafiek - 1 uur staat voor 1 candle. De opmerking van Fisher is een eerste signaal dat de BOE wellicht binnen afzienbare tijd de rente zal verhogen. Zoals Norifumi Yoshida, VP van de trading afdeling bij Mizuho Corporate Bank samenvat: "Rate hikes from the BOE seem possible. This is causing buying of the pound." 

Euro

De euro dollar bevindt zich in een neerwaartse range. De verwachting is dat de psychologische grens van 1,30 in het nieuwe jaar opnieuw getest en wellicht gebroken gaat worden. 

De verwachtingen bij de meeste forex traders zijn in ieder geval meer naar de downside gericht voor de euro. Alex Sinton, currency dealer bij ANZ National Bank: "When you start to stare in the face of funding requirements out of the euro nations, the ones that are in trouble in particular, that can't help an already poor situation. The bias has got to be on the downside for the euro and the upside of the dollar." 

De euro daalde dit jaar al eens tot $1,19, maar herstelde zich daarna krachtig. De weg naar beneden lijkt dus nu opnieuw ingezet, maar het is nog een lange weg naar de all-time low van rond de $0,85. 

Credit Rating Agency Moody's heeft aangegeven dat het de Portugese credit rating mogelijk gaat verlagen. De forex reageerde direct en stuuurde een zich net licht herstellende euro weer naar beneden.

Moody's liet vandaag in een verklaring weten dat het de lange termijn A1 rating en de korte termijn Prime-1 rating opnieuw gaat bekijken -en mogelijk zal verlagen. 

De Portugese regering heeft harde bezuinigingen aangekondigd maar de uitvoering hiervan stuit op problemen. Portugal worstelt met een hoge staatsschuld en een zwakke economie. 

De rente op Portugese staatsobligaties liep de afgelopen maanden sterk op, net als de Spaanse en Ierse rente. Portugal is in vergelijking met andere euro landen relatief afhankelijk van de openbare kapitaalmarkt voor het financieren van het begrotingstekort. Wanneer de rente blijft stijgen, kan het voor Portugal te duur worden om nog langer te lenen, waardoor een bailout dichtbij komt. 

Onlangs kondigde Moody's ook al aan dat het de credit rating van Spanje mogelijk gaat verlagen, en vorige week verlaagde het de credit rating van Ierland met 5 stappen tegelijk. 

De euro dollar daalde in korte tijd zo'n 60 pips nadat het nieuws over de mogelijke rating cut van Portugal bekend werd. Daarna zette een licht herstel in. Op het moment noteert de EUR/USD 1,3158.

De euro begint de week op de forex lager ten opzichte van de meeste belangrijke andere currencies, door de forse credit rating verlaging van Ierland en de dreiging dat ook de credit rating van Spanje verlaagd zal worden.

Credit rating agency Moody's verlaagde eind vorige week de rating van Ierland met 5 stappen. Het rating agency stelt dat de Ierse regering een veel te rooskleurig beeld schetst van de economische groei voor de aankomende jaren. 

Ook waarschuwde Moody's dat het de credit rating van Spanje mogelijk zal verlagen, omdat de Spaanse regering veel moeite heeft met het onder controle brengen van de schulden van regionale Spaanse overheden. 

Standard & Poor's heeft ondertussen een negatieve verwachting uitgesproken voor de credit rating van Belgie, vanwege de aanhoudende politieke onrust daar. 

Hans-Gunter Redeker, hoofd forex strategie bij BNP Paribas: "The rating agencies' continued downgrades and warnings on the ratings on European countries will leave the euro vulnerable. We continue to favor the euro-dollar breaking lower from its recent trading range." 

De EU top in Brussel, afgelopen donderdag en vrijdag, bracht zoals verwacht geen nieuwe doorbraken om de markt gerust te stellen. Duitsland, Frankrijk, Nederland, Oostenrijk en het Verenigd Koninkrijk houden vol dat het huidige noodfonds van 750 miljard euro ruim voldoende is om de euro crisis het hoofd te bieden en willen ook geen Europese Staatsobligaties (E-Bonds). 

De obligatie markt en forex traders speculeren er echter in toenemende mate op dat het fonds niet voldoende zal zijn als ook Spanje een bailout nodig zou hebben. Dit drukt de euro naar beneden op de forex en stuwt de rente voor zwakkere euro landen steeds verder omhoog. 

Overigens hebben ook landen als Belgie en Frankrijk hun rentes de afgelopen tijd zien oplopen. Zo is de rente die Frankrijk moet betalen op de openbare kapitaalmarkt dit jaar verdrievoudigd.

Valuta paar euro dollar is de afgelopen dagen gedaald op de forex, in afwachting van de EU top over de europese schulden crisis die vandaag in Brussel begint.

Vanaf vanmiddag 17.00 zullen de Europese leiders praten over verschillende mogelijkheden om de 'sovereign debt crisis' - de nationale schulden crisis waar verschillende Europese landen mee te maken hebben - op te lossen of in ieder geval beheersbaar te houden. 

IMF directeur Dominique Strauss-Kahn noemde de aanpak van de EU tot op heden onlangs "piece meal", oftewel gefragmenteerd, stukje bij beetje. Verschillende economen en belangrijke investeerders zoals Warren Buffet en George Soros wezen de afgelopen tijd ook al op de halfslachtige aanpak van de EU waar het gaat om de schulden crisis en de banken crisis. 

De koers van de euro dollar bereikte afgelopen dinsdag nog een hoogtepunt van rond de 1,3500 maar is sindsdien terug gevallen. Gisteravond daalde de euro tot iets boven de $1,32, tijdens de Aziatische sessie vannacht klom de koers weer iets omhoog, tot rond de 1,3250. 

Bear traders stellen dat de huidige daling niets is in vergelijking met wat nog zou kunnen komen als de EU leiders blijven falen in het kome met een definitieve oplossing om de markten te kalmeren. Nick Kounis, hoofd econoom euro regio bij ABN Amro: "There is a high risk of the crisis re-escalating and maybe now it's the quiet before the storm in the markets."

Het is in ieder geval in het voordeel van de EU leiders dat de kerstvakantie nadert. Veel traders staan al op de pistes in Zwitserland en Oostenrijk, zodat de volumes op de forex relatief klein zijn. Er is dus tot begin januari om te komen met een bevredigende oplossing. Gebeurt dit niet, dan is Portugal wellicht de volgende kandidaat voor een bailout. 

Critici stellen dat het vooral Duitsland is die fundamentele oplossingen in de weg staat, omdat het weigert zijn financiele gewicht nog verder te gebruiken om de armere Euro landen te redden. 

Duitsland is tegen uitbreiding van het 750 miljard euro grote noodfonds - dat waarschijnlijk niet genoeg is om een bailout van Spanje te financieren- en heeft ook de creatie van Europese Staatsobligaties, zogenaamde E-Bonds, resoluut van de hand gewezen. 

Wel zijn de Europese leiders dichtbij overeenstemming over het toevoegen van twee zinnen aan het Verdrag van Lissabon, waarin zou worden afgesproken om een mechanisme in het leven te roepen dat de stabiliteit van de gehele euro zone moet waarborgen. 

Daarmee zouden EU leiders dus afspreken om na 2013 -als de overeenkomst rond het noodfonds afloopt- iets nieuws af te spreken. De vraag is of de markten genoegen nemen met zo'n summiere belofte. Na de ski vakantie zullen we het weten. 

De Fed liet gisteren in haar maandelijkse toelichting merken vastbesloten te zijn om de in November aangekondigde stimulus uit te voeren, ook al groeit de economie sterker dan verwacht.

De dollar verloor in de aanloop naar de verklaring flink terrein op de forex, maar won dit later weer terug. Onder investeerders deed vooraf aan de FOMC (Federal Open Market Committee) statement het gerucht de rondte dat de Fed wellicht additionele stimuleringsmaatregelen zou aankondigen bovenop de al eerder gemeldde $600 miljard, maar zover kwam het niet.

Wel liet de Fed merken dat beter dan verwachte economische data voorlopig geen invloed zal hebben op de uitvoering van de stimuleringsmaatregelen ter waarde van $600 miljard.

Jim O'Sullivan, hoofd econoom bij MF Global: "The clear message is there is no rethinking of the program, no consideration of backing off. Arguably they downplayed what have clearly been better growth data."

De Amerikaanse Centrale Bank is blijkens de verklaring vooral gefocussed op het herstel van de werkgelegenheid. De werkeloosheid is sinds Mei 2009 niet meer onder de 9,4% geweest en voor een duurzaam herstel van de economie is herstel van de werkgelegenheid -en daarmee van het consumenten vertrouwen- van fundamenteel belang.

Volgens Dean Maki, econoom bij Barclays Capital zou de statement van de Fed bij investeerders moeten leiden tot "focusing on the unemployment rate as the relevant measure for whether the economy is picking up fast enough."

De koers van de euro dollar steeg gisterenavond tot rond de 1,3500, maar viel daarna snel weer terug.

Spaanse Credit Rating

Vanochtend daalde de euro verder op de forex, nadat credit rating agency Moody's bekend maakte te overwegen om de credit rating van Spanje te verlagen.

Als redenen geeft Moody's de toenemende kosten om de Spaanse bankensector te herkapitaliseren en de moeite die de Spaanse overheid heeft met het op orde brengen van de financien in de verschillende Spaanse regio's.

Wel voegde het credit rating agency eraan toe dat het Spanje als veel krediet waardiger beschouwd dan andere landen in de euro zone die onder druk staan om de schuldenlast af te bouwen.

De dollar daalt ten opzichte van alle andere belangrijke valuta op de forex, omdat traders verwachten dat de Amerikaanse Centrale Bank, de Fed, later vandaag signalen zou kunnen geven dat er meer geldverruimende maatregelen aankomen.

Om 20.15 vanavond, Nederlandse tijd, komt de FOMC -het committee van de Fed dat het rente besluit neemt- met haar maandelijkse toelichting op het rente besluit. De verwachting is dat de rente onveranderd blijft, maar het gerucht gaat dat de Fed laat merken wel bereid te zijn tot meer geldverruiming, bovenop de $600 miljard waar begin November toe besloten werd. 

De koers van de euro dollar is de afgelopen 24 uur met zo'n 250 pips gestegen. Zie ook de forex grafiek hieronder, waarbij iedere candle staat voor 1 uur. Ook de pond dollar steeg met meer dan 250 pips, terwijl de dollar yen bijna 100 pips verzwakte. 

Na de aankondiging van de Fed de afgelopen maand, leeft bij forex traders en investeerders de gedachte dat de Fed vandaag zou kunnen aankondigen nog een stap verder te gaan, hoewel daar op dit moment niet direct aanwijzingen voor zijn. 

Simon Derrick, currency strategist bij Bank of New York Mellon: "Expectations aren't for anything particularly dramatic to come out of the Fed meeting today, but you can't entirely discount that." Derrick voegde er aan toe dat traders ook al bezig zijn met het vooruitblikken op 2011, als de euro crisis waarschijnlijk wordt opgelost en de focus weer gaat richting de fundamentele zwakte van de dollar. 

Ook currency strategisten bij Barclays stellen dat de Fed "may emphasize it will continue the current quantitative easing, citing the unemployment rate and sluggish inflation." en dat een dergelijke verklaring de dollar op de (middel)lange termijn onder druk zal zetten. 

Wanneer de Fed vanavond geen extra signalen afgeeft dat het wellicht meer geldverruimende maatregelen gaat nemen, zal de focus van de forex day traders zich waarschijnlijk snel verleggen naar de EU top in Brussel, die aankomende vrijdag begint. 

Daar zullen de Europese leiders spreken over de aanpak van de euro crisis, de mogelijke vergroting van het EU noodfonds en de creatie van Europese Staatsobligaties, ook wel E-Bonds genoemd. 

De euro dollar opende vanochtend lager op de forex, nadat gedurende het weekend duidelijk werd dat de standpunten van de EU leiders, omtrent de aanpak van de europse schuldencrisis, zich verder hebben verhard.

Een aantal van de meer kwetsbare eurozone landen wil een speciale Europese Staatsobligatie in het leven roepen, die zou moeten worden uitgegeven door een nieuw te creeeren European Debt Agency. 

Onder andere Luxemburg, Italie, Griekenland en Belgie hebben aangegeven dat de mogelijkheid van zo'n 'E-Bond' besproken moet worden op de EU top in Brussel, aankomende 16 en 17 December. 

Maar tijdens een gezamenlijke persconferentie lieten de Franse President Sarkozy en de Duitse Kanslier Merkel weten niets te voelen voor de Europese staatsobligatie. Sarkozy gaf aan dat de economieen van de verschillende lidstaten te verschillend waren en dat de politieke integratie van de EU nog niet ver genoeg was om gezamenlijk staatsobligaties uit te geven.

In de aanloop naar de EU top zal de euro zeer waarschijnlijk verder onder druk komen te staan op de forex. Ian Stannard, currency strategist bij BNP Paribas: "The political worry ahead of the crucial meeting this week will work against the euro." (...) "There is a clear split between smaller nations in the region and Germany and France, and that raisses a number of questions about the future of the euro." 

De euro dollar daalde na opening markt tijdens de Aziatische sessie zo'n 50 pips, tot rond de 1,3180, maar forex traders verwachtten een verdere daling, waarbij de psychologische grens van 1,30 opnieuw getest zou kunnen worden. 

Merkel gaf tijdens de bilaterale top met Frankrijk aan dat de euro verdedigt zou worden, wat door Sarkozy werd beaamd. "We will defend the euro, because the euro is Europe. Our determination, both German and French, is total." aldus de Franse President. 

Toch zijn economen in toenemende mate sceptisch over de Europese aanpak van de Schulden Crisis, die ad hoc wordt genoemd, en slecht gecoordineerd. 

Nu Merkel en Sarkozy -veruit de twee belangrijkste en sterkste economieen van het euro blok - beiden hebben aangegeven noch een verhoging van het noodfonds, noch de creatie van Europese Staatsobligaties te steunen, vragen investeerders zich af wat er zal gebeuren als Spanje straks in de problemen zou komen. 

De Nieuw-Zeelandse dollar (NZD) ging vannacht onderuit op de forex nadat de Centrale Bank door liet schemeren dat er de aankomende tijd minder rente verhogingen zouden zijn. Later trok de NZD weer wat bij, door onverwacht goede werkgelegenheid cijfers uit Australie, de belangrijkste handelspartner van Nieuw-Zeeland.

De NZD daalde de afgelopen anderhalve dag ongeveer 200 pips, nadat de NZD/USD eind November de hoogste stand in 30 maanden bereikte, rond de psychologische grens van 0,80.

Reserve Bank Gouverneur Alan Bollard merkte in de begeleidende rente verklaring op: "Interest rates are now projected to rise to a more limited extent over the next two years than signalled in the September statement." 

Ook werd duidelijk dat de Nieuw-Zeelandse Reserve Bank verbaasd is over het beperkte effect dat de huidige lage rente -voor Nieuw-Zeelandse begrippen is de de huidige 3% rente laag- op de economie heeft. "Continued household and business caution suggests current low interest rates are having a less stimulatory effect than in the past." 

De Bank of New Zealand (BNZ) stelde dat de koers neiging van de NZD op de forex verder naar beneden is gericht. " As we move towards year-end we continue to hold the view the balance of the risks around the NZ dollar outlook are tilted towards the downside. As always though, reduced trading volumes and position squaring around this time of year have the potential to spur higher than usual currency volatility", aldus de BNZ. 

Onverwacht goede werkgelegenheidscijfers uit Australie stuurde de koers van de Australische dollar vanochtend omhoog en keerde ook het tij voor de NZD. Australie is de belangrijkste handelspartner van Nieuw-Zeeland, en er is dan ook een hoge correlatie tussen de koers van de Nieuw-Zeelandse dollar en de Australische dollar. 

De Europese ministers van financien hebben op een bijeenkomst in Brussel aangegeven dat directe hulp aan Portugal of Spanje niet nodig is. Ook werd besloten het Europese Bailout Fonds voorlopig niet te vergroten of Europese staatsobligaties - ook wel 'E-Bonds' genoemd- in het leven te roepen.

Vooral Duitsland lijkt mordicus tegen de creatie van de E-Bonds te zijn, omdat het landen van de verantwoordelijkheid zou ontslaan om hun financien op orde te houden. De Duitse minister van financien, Wolfgang Schauble, liet dit gisteren weten nadat Italie en Luxemburg de E-Bonds als medicijn tegen de turbulente markten naar voren hadden geschoven. 

De rentevoet waartegen landen zouden kunnen lenen op de openbare kapitaalmarkt zou in het geval van een Europese staatsobligatie immers niet meer worden bepaald door de stabiliteit van individuele economieen. 

De Europese ministers van financien gaven aan dat ze er vertrouwen in hebben dat Spanje en Portugal hun begrotingstekorten op orde zullen brengen en dat de bestaande grootte van het Europese Bailout Fonds genoeg is om eventueel financieel bij te springen in geval van nood.

De markt voor staatsobligaties kalmeerde eind vorige week enigszins, maar analisten schrijven dit toe aan de toegenomen activiteit van de ECB, die de afgelopen dagen veel meer staatsobligaties zou hebben opgekocht dan de afgelopen maanden.

De spread op Portugese staatsobligaties is inmiddels gedaald tot 309 basis points - van een hoogtepunt van 425 basis points. De Spaanse staatsobligatie spread is gezakt van 244 naar 230 en de Italiaanse van 168 naar 165. De spread op de obligatie markt is het verschil tussen een obligatie en een ijkpunt obligatie, in het geval van Europese staatsobligatie is dat de Duitse staatsobligatie.

De ECB maakte gisteren bekend dat het vorige week voor bijna 2 miljard euro aan staatsobligaties heeft opgekocht, het hoogste aankoop bedrag sinds Juni. De aankopen tussen 1 en 3 december zijn overigens niet inbegrepen bij dat cijfer. 

Verschillende euro zone landen hebben sinds gisteren hun steun uitgesproken voor de creatie van Europese staatsobligaties. Luxemburg, Griekenland en Italie hebben aangegeven dat het een idee is dat serieus onderzocht moet worden, maar o.a. Duitsland en Oostenrijk wezen het idee resoluut van de hand. Het is ook niet besproken op de vergadering van de ministers van financien. 

De Oostenrijkse minister van financien, Josef Proell, antwoordde desgevraagd dat landen die hun begrotingsbezuinigings huiswerk niet doen, niet zouden moeten profiteren van de economische discipline van landen die wel hard werken om hun zaakjes op orde te krijgen. 

Voorlopig zullen Europese leiders dus niets ondernemen, maar in plaats daarvan hopen dat de harde bezuinigingen die de zwakkere euro landen doorvoeren, in combinatie met grotere activiteit van de ECB op de obligatie markt, afdoende zijn om de markten permanent te kalmeren. 

De euro stond vanochtend een stuk lager op de forex door toenemende onzekerheid over de toereikendheid van het Europese Bailout Fonds van 750 miljard euro.

Nadat de euro dollar vorige week een rally doormaakte van iets onder de 1,30 tot boven de 1,34 -mede te danken aan bewijs dat de ECB de afgelopen maanden meer staatsobligaties heeft gekocht dan normaal- werd gedurende het weekend duidelijk de Europese leiders het niet eens zijn over de toereikendheid van het Europese Bailout Fonds. 

Ook gaan er stemmen op voor de creatie van een 'Europese staatsobligatie', de "E-Bond" waarmee leden van de Euro zone tot 50% van hun schuld zouden kunnen financieren. De E-Bond zou worden uitgegeven door een nog te creeeren European Debt Agency - die zelfs deze maand al opgericht zou kunnen worden. 

De creatie van de E-Bond werd vandaag door Luxemburg en Italie voorgesteld maar ook al direct afgewezen door de Duitse minister van financien, Wolfgang Schäuble, omdat het landen niet zou aanmoedigen om hun financien op orde te brengen, aldus Schäuble tegenover de Financial Times. 

De afgelopen weken is duidelijk geworden dat er een substantieel risico bestaat dat de sovereign debt crisis niet stopt bij Griekenland en Ierland. Portugal, Spanje en wellicht zelfs Italie zouden nieuwe slachtoffers kunnen zijn, omdat het landen zijn met hoge staatsschulden en kwakkelende economieen.

Wanneer Spanje een bailout nodig zou hebben is het Europese Bailout Fonds daar waarschijnlijk nu al niet toereikend voor. Er moet dus iets gebeuren, maar wat is onduidelijk. Er is binnen Europa in ieder geval onenigheid over, omdat Kanselier Merkel en Franse President Sarkozy eerder al hebben aangegeven niets te zien in uitbreiding van het fonds. 

Zaterdag zei de Belgische minister van financien, Didier Reynders dat het mogelijk zou moeten zijn om het fonds ook voor 2013 -wanneer de afspraken rond het huidige fonds aflopen- te vergroten. "We need to increase the total amount of money for the permanent machanism coming into 2013. If it is possible to organize it earlier, why not?" 

De spread tussen Duitse en Belgische staatsobligaties steeg de afgelopen week tot het hoogste niveau in 17 jaar, vanwege de aanhoudende politieke onzekerheid in Belgie.

De rentes op staatsobligaties van de zwakkere Euro landen zullen de komende tijd waarschijnlijk verder stijgen, zoals de euro op de forex onder verdere druk zal komen te staan, totdat de Europese leiders met aanvullende maatregelen komen.

Economen van Citigroup schrijven in een notitie van 3 December: "We expect that after another round of market tensions, the European fiscal policy makers will eventually come up with additional measures to fight the crisis." (...) "As the ECB is the only institution with a large and credible financial room, we expect that eventually the ECB will be forced to increase its contribution to the rescue packages substantially." 

Afgelopen week liet Trichet weten hier voorlopig niets voor te voelen, maar de financiele crisis heeft laten zien dat de situatie op de financiele markten snel, heel snel, kan veranderen. 

Het was even spannend gisteren op de forex, toen tijdens de persconferentie van ECB President Trichet duidelijk werd dat de Europese Centrale Bank voorlopig niet zou overgaan tot het massaal opkopen van staatsobligaties.

De euro dollar maakte een knieval van zo'n 100 pips, om later even zo snel te herstellen toen Trichet aangaf dat het lopende liquiditeitsprogramma voor de banken in ieder geval tot Maart 2011 actief zou blijven.

Europese banken hebben sinds het begin van de crisis toegang tot vrijwel onbeperkte liquiditeit bij de ECB, wat onderdeel is van een stimuleringsprogramma waarover Trichet eerder had gezegd het te willen uitfaseren. 

Van een voorlopig dieptepunt onder de 1,30 herstelde de euro dollar gisteren tot boven de 1,3230. Op dit moment zit de koers in een kort lopende range tussen de 1,32 en 1,3230. 

Ook werden door de ECB gisteren meer Portugese en Ierse staatsobligaties gekocht, met als gevolg dat de rente op die obligaties zakte en de euro verder steeg. Trichet zei over het kopen van staatsobligaties door de Centrale Bank, wat valt onder het Securitities Market Programme, dat het "is ongoing, I repeat ongoing." 

Verkoop Spaanse staatsobligaties

De verkoop van Spaanse 10-jarige staatsobligaties, ook gisteren, werd ook met argusogen gevolgd door forex traders en investeerders. Spanje wordt genoemd als schrikbeeld kandidaat voor een bailout, en hoewel de Spaanse overheid hard aan het bezuinigen is, zou het land door de markt gedwongen kunnen worden steun aan te vragen als de rente op de kapitaalmarkt te hoog oploopt

Spanje moest gisteren een hogere rente aanbieden om de veiling tot een succes te maken (zoals ook Portugal dat eerder al had gedaan). Bood Spanje in October nog 2,5% op de 10-jarige staatsobligatie, nu werd er 3,7% geboden. Uiteindelijk werd er voor 2,47 miljard euro aan leningen verkocht. 

De euro zit op dit moment in een stijgend kanaal ten opzichte van de dollar en de pond. Of dat zich doorzet zal volgende week moeten blijken.